Mã số N3062: Loạt 2 bài: “Làm nông thời công nghệ”

  - Chia sẻ:    
Tác phẩm “Làm nông thời công nghệ” phản ánh quá trình ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vào sản xuất nông nghiệp tại TP Hồ Chí Minh, thông qua những mô hình thực tiễn đang được nghiên cứu, triển khai và từng bước thương mại hóa. Với cách tiếp cận từ thực tiễn sản xuất, tác phẩm làm rõ vai trò của trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), cảm biến và dữ liệu số trong thay đổi phương thức canh tác, quản lý trang trại, kiểm soát chất lượng và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

 

Làm nông thời công nghệ - Bài 1: Thay đổi từ những mô hình sản xuất

Công nghệ đang thay đổi cách làm nông tại TP Hồ Chí Minh, giúp người trồng giảm công chăm sóc và chủ động quản lý sản xuất. Để những kết quả nghiên cứu được ứng dụng rộng rãi, người sản xuất còn cần hỗ trợ về vốn, kỹ thuật và cơ hội thử nghiệm trước khi đầu tư.

Mô hình trồng lấm linh chi công nghệ cao.

Bài 1: Thay đổi từ những mô hình sản xuất

Tại Khu Nông nghiệp Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh, người vận hành có thể theo dõi nhà nấm qua điện thoại, tự động tưới và cung cấp dinh dưỡng cho rau. Những ứng dụng này giúp giảm công chăm sóc, phát hiện sớm bất thường và chủ động điều chỉnh điều kiện nuôi trồng.

Từ kinh nghiệm canh tác đến quyết định dựa trên dữ liệu

Trong điều kiện quỹ đất nông nghiệp đô thị hạn chế, sản xuất không chỉ cần nâng năng suất trên một đơn vị diện tích mà còn phải tiết kiệm nước, phân bón và giảm rủi ro do thời tiết, sâu bệnh. Tại Khu Nông nghiệp Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh (AHTP), các mô hình nhà màng, trồng nấm và rau thủy canh đang được ứng dụng công nghệ để đáp ứng những yêu cầu này.

Ở khu nhà màng trồng cà chua bi, rau thủy canh và nấm, các yếu tố như nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng và dinh dưỡng được theo dõi để điều chỉnh môi trường phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng. Thông tin cập nhật thường xuyên giúp người vận hành có thêm căn cứ chăm sóc cây trồng, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào quan sát thủ công.

Bên trong phòng nuôi cây của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp Công nghệ cao.

Với mô hình trồng nấm linh chi, cảm biến kết nối phần mềm giúp ghi nhận các thông số môi trường và hỗ trợ điều khiển thiết bị khi điều kiện vượt ngưỡng đã cài đặt.

Nghiên cứu viên Nguyễn Bửu Phát, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp Công nghệ cao, cho biết: “Hệ thống tự động giám sát, điều chỉnh nhiệt độ, độ ẩm, nồng độ CO₂ và ánh sáng theo từng giai đoạn phát triển của nấm. Khi môi trường thay đổi ngoài giới hạn cho phép, thiết bị có thể được kích hoạt để đưa điều kiện nuôi trồng trở lại mức phù hợp”.

Theo anh Phát, cách làm này góp phần giảm công lao động, nâng cao hiệu quả chăm sóc và hạn chế nguy cơ nấm nhiễm bệnh. Người trồng vẫn giữ vai trò theo dõi, kiểm tra và xử lý tình huống, nhưng không còn phải kiểm tra từng thông số theo cách rời rạc. Dữ liệu cập nhật liên tục giúp phát hiện sớm biến động và có biện pháp can thiệp kịp thời.

Việc tự động hóa các khâu chăm sóc cũng được triển khai tại nhà màng trồng rau thủy canh. Kỹ sư Lê Thị Thủy Tiên, phụ trách mô hình, cho biết mức độ tự động hóa hiện đạt hơn 85%. Gieo hạt và thu hoạch vẫn thực hiện thủ công, còn việc điều chỉnh lưới cắt nắng, vận hành quạt phun sương và cung cấp dinh dưỡng đã được tự động hóa.

TP Hồ Chí Minh có Khu Nông nghiệp công nghệ cao đầu tiên của Việt Nam với diện tích 88,17 ha.

Cảm biến theo dõi điều kiện thực tế để hệ thống điều khiển thiết bị, duy trì môi trường sinh trưởng phù hợp. Qua phần mềm trên điện thoại, người vận hành có thể quản lý các khâu chăm sóc mà không phải đến từng vị trí để thao tác.

Bên cạnh giảm công lao động, việc sử dụng hiệu quả không gian cũng là yêu cầu đặt ra với nông nghiệp đô thị. Tại Trung tâm Ươm tạo Doanh nghiệp Nông nghiệp Công nghệ cao, mô hình thủy canh trụ đứng được nghiên cứu theo hướng này.

Theo Kỹ sư Nguyễn Thị Sáu, mô hình sử dụng phần mềm Agriconec để điều khiển hệ thống Internet vạn vật (IoT), tự động hóa các khâu bơm, pha dinh dưỡng, phun sương và điều chỉnh ánh sáng trong nhà màng. So với thủy canh ngang, trụ đứng có ưu điểm tiết kiệm diện tích, phù hợp với hộ gia đình, căn hộ chung cư và khu đô thị có không gian hạn chế.

Theo AHTP, các mô hình nhà màng, nhà kính thông minh kết hợp tưới nhỏ giọt tự động có thể tiết kiệm khoảng 30 - 40% lượng nước tưới và phân bón. Năng suất một số giống cây trồng công nghệ cao tăng ít nhất 20%; thu nhập của người sản xuất có thể tăng từ 1,5 đến 3 lần so với phương thức truyền thống, tùy mô hình và điều kiện triển khai.

Nghiên cứu viên Nguyễn Bửu Phát, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp Công nghệ cao giám sát và điều chỉnh các thông số môi trường như nhiệt độ, độ ẩm, nồng độ CO₂ và ánh sáng qua phần mền trên điện thoại.

Những kết quả này cho thấy, công nghệ có thể hỗ trợ người trồng từ quản lý môi trường đến sử dụng vật tư. Hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào quy trình canh tác, chất lượng thông tin thu thập và khả năng vận hành tại từng cơ sở.

Chuẩn hóa dữ liệu để hỗ trợ sản xuất

Từ các mô hình đang triển khai, AHTP xác định việc thu thập, sử dụng dữ liệu là một trọng tâm của chuyển đổi số trong nông nghiệp. Thông tin về môi trường, dinh dưỡng và bệnh hại được tích lũy để phục vụ theo dõi, chẩn đoán, cảnh báo và điều chỉnh sản xuất.

Ông Nguyễn Thanh Hiền, Phó Trưởng Ban Quản lý Khu Nông nghiệp Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh, cho biết trong triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đơn vị tập trung chuyển phương thức quản lý từ dựa chủ yếu vào kinh nghiệm sang ra quyết định dựa trên dữ liệu.

Mô hình trồng cà chua bi trong nhà màng tại Khu Nông nghiệp Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh.

Theo đó, bên cạnh hệ thống cảm biến và điều khiển tự động, AHTP chú trọng phát triển cơ sở dữ liệu chuyên ngành về bệnh hại, dinh dưỡng cây trồng và điều kiện môi trường canh tác. Đây là nguồn thông tin phục vụ nghiên cứu các công cụ hỗ trợ người trồng nhận biết vấn đề và xử lý sớm hơn.

Một ứng dụng đang được nghiên cứu là sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để nhận diện bệnh trên dưa lưới. Theo AHTP, hệ thống ghi nhận độ chính xác khoảng 85 - 90%; riêng bệnh giả sương mai đạt 93,3%. Các tỷ lệ này phản ánh kết quả đối với những bệnh trên dưa lưới đã được đánh giá, chưa thể xem là mức độ chính xác chung cho mọi loại bệnh hoặc cây trồng.

Để phát triển các ứng dụng tương tự, AHTP định hướng xây dựng dữ liệu từ hình ảnh cây trồng và thông số cảm biến về bệnh hại, tình trạng dinh dưỡng, môi trường canh tác. Trên cơ sở đó, các mô hình AI có thể hỗ trợ nhận diện triệu chứng, cảnh báo bất cân đối dinh dưỡng và dự báo nguy cơ dịch hại.

Tuy nhiên, theo đánh giá của AHTP, dữ liệu nông nghiệp còn phân tán, thiếu chuẩn hóa và chưa được cập nhật đồng bộ. Thiết bị thu thập, xử lý dữ liệu chuyên dụng cũng còn hạn chế. Việc hoàn thiện nguồn thông tin đầu vào vì vậy cần được thực hiện cùng với phát triển phần mềm và các công cụ phân tích.

Kỹ sư Lê Thị Thủy Tiên sử dụng phần mền trên điện thoại để vận hành quạt phun sương và cung cấp dinh dưỡng được tự động hóa.

Kỹ sư Nguyễn Thị Sáu, Trung tâm Ươm tạo Doanh nghiệp Nông nghiệp Công nghệ cao đang kiểm tra sinh trưởng tại mô hình thủy canh trụ đứng.

Theo ông Nguyễn Thanh Hiền, những nhóm công nghệ được đơn vị ưu tiên gồm AI và nhận diện hình ảnh; IoT và mạng lưới cảm biến; tự động hóa, robot và thiết bị bay không người lái; dữ liệu lớn và nền tảng quản lý số. Mã QR và công nghệ chuỗi khối cũng được định hướng ứng dụng phục vụ truy xuất nguồn gốc, kết nối thông tin từ sản xuất đến phân phối sản phẩm.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, AHTP đặt mục tiêu hình thành tối thiểu 2 bộ cơ sở dữ liệu chuyên ngành được chuẩn hóa về bệnh hại và tình trạng dinh dưỡng cây trồng; hoàn thiện các mô hình AI phục vụ chẩn đoán bệnh, cảnh báo bất cân đối dinh dưỡng và xây dựng nền tảng số tích hợp phục vụ quản lý sản xuất.

Đơn vị cũng hướng tới triển khai 7 nhiệm vụ chuyển đổi số trọng tâm, xây dựng ít nhất 3 mô hình trình diễn sản xuất thông minh, từng bước nâng cao năng lực tự chủ dữ liệu, thuật toán và phần mềm cốt lõi.

Từ mô hình nấm linh chi đến rau thủy canh, người vận hành vẫn trực tiếp kiểm tra và xử lý những tình huống phát sinh. Công nghệ giúp họ giảm thao tác thủ công, theo dõi thường xuyên hơn và có thêm thông tin để quyết định cách chăm sóc phù hợp với từng giai đoạn sản xuất.

Làm nông thời công nghệ - Bài cuối: Để nghiên cứu đến gần người sản xuất

Nhiều giống mới, quy trình canh tác đã được nghiên cứu và chuyển giao phục vụ sản xuất nông nghiệp. Để mở rộng ứng dụng, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông hộ cần được hỗ trợ kỹ thuật, có điều kiện thử nghiệm và đánh giá hiệu quả trước khi đầu tư.

Mô hình trồng cà chua bi trong nhà màng tại Khu Nông nghiệp Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh.

Từ giống mới đến quy trình sản xuất

Trong nông nghiệp, kết quả nghiên cứu phát huy giá trị khi đáp ứng được nhu cầu của người trồng và thị trường. Với TP Hồ Chí Minh, nơi diện tích sản xuất chịu sức ép đô thị hóa, nâng cao chất lượng giống và tiết kiệm tài nguyên là những yêu cầu quan trọng để duy trì hiệu quả canh tác.

Tại Khu Nông nghiệp Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh (AHTP), hoạt động nghiên cứu và chuyển giao được triển khai từ chọn tạo giống, hoàn thiện quy trình kỹ thuật đến đào tạo, hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ.

Ông Nguyễn Thanh Hiền, Phó Trưởng Ban Quản lý Khu Nông nghiệp Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh, cho biết đơn vị đã hoàn thiện và chuyển giao 54 quy trình kỹ thuật ứng dụng công nghệ cao, với 142 lượt chuyển giao cho doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ nông dân tại TP Hồ Chí Minh, Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên. Theo đánh giá của đơn vị, các quy trình góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế từ 1,5 đến 2 lần so với phương thức canh tác truyền thống.

Phòng cấy mô của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp Công nghệ cao.

Để phục vụ nghiên cứu, chọn tạo giống, AHTP duy trì các bộ sưu tập nguồn gen thuộc nhóm cây dược liệu, hoa - kiểng, hoa lan, vi sinh vật, nấm, cá cảnh và thủy sản. Các bộ sưu tập chuyên biệt gồm 220 giống dược liệu quý, 100 giống kiểng lá, 135 giống lan rừng và lan Dendrobium, cùng 500 chủng vi sinh vật ứng dụng trong nông nghiệp.

Trên cơ sở đó, đơn vị nghiên cứu, chọn lọc và lai tạo giống mới có năng suất, chất lượng cao, khả năng chống chịu sâu bệnh và thích ứng với điều kiện bất lợi. Công nghệ nuôi cấy mô, sinh học phân tử và vi sinh được ứng dụng để nhân nhanh giống sạch bệnh, kiểm soát chất lượng giống và phát triển chế phẩm sinh học.

AHTP đã làm chủ công nghệ sản xuất hạt giống lai F1, công bố nhiều giống mới như dưa lưới CNC01, dưa leo CNC04, ớt CNC02, khổ qua CNC03, cà chua bi CNC05 và lan Dendrobium CNC01-02. Giống dưa lưới AHRD201 đã được cấp bằng bảo hộ; một số giống khác đang khảo nghiệm tính khác biệt, tính đồng nhất và tính ổn định. Mỗi năm, đơn vị tiếp tục nghiên cứu, đăng ký bảo hộ từ 2 đến 3 giống mới.

Bên trong phòng cấy mô của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp Công nghệ cao.

Song song với phát triển giống, AHTP cho biết đã hoàn thiện 150 quy trình kỹ thuật, trong đó 16 quy trình được công nhận là tiến bộ kỹ thuật cấp quốc gia. Mỗi năm, đơn vị tổ chức sản xuất, cung ứng hàng triệu cây giống cấy mô, cây hậu nuôi cấy mô và giống rau ăn quả; khoảng 3,5 triệu con cá cảnh; 4,9 triệu meo phôi nấm ăn, nấm dược liệu và hơn 870 kg hạt giống.

Ở phía doanh nghiệp, việc ứng dụng công nghệ cũng được triển khai để kiểm soát sản xuất. Ông Trần Anh Tuấn, Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Năng lượng 102, cho biết mô hình trồng nấm mối đen của doanh nghiệp sử dụng hệ thống theo dõi môi trường, điều khiển thiết bị tự động. Người vận hành có thể quản lý từ xa bằng điện thoại hoặc máy tính, đồng thời theo dõi thông tin về phôi nấm, lịch chăm sóc, tình trạng nhiễm bệnh và sản lượng.

Theo ông Tuấn, mô hình được triển khai trong container 20 feet, quy mô khoảng 2.500 phôi mỗi container; sản lượng đạt khoảng 500-600 kg nấm tươi/container/vụ. Chu kỳ sản xuất từ 3 đến 3,5 tháng/vụ, tương đương khoảng 3 vụ mỗi năm.

Dữ liệu kết hợp với kiểm tra thực tế giúp doanh nghiệp phát hiện sớm dấu hiệu bất thường, cách ly phôi nhiễm bệnh và điều chỉnh quy trình chăm sóc. Tuy nhiên, các chức năng trí tuệ nhân tạo (AI) như nhận diện bất thường qua hình ảnh, phân tích dữ liệu và dự báo sản lượng vẫn cần tiếp tục nghiên cứu, thử nghiệm trước khi vận hành rộng rãi.

Khu hỗ trợ ươm tạo công nghệ thủy sản.

Gỡ điểm nghẽn để mở rộng ứng dụng

Từ kết quả nghiên cứu đến ứng dụng trên diện rộng, còn có khoảng cách về điều kiện đầu tư và khả năng tiếp nhận. Theo đánh giá của AHTP, chuyển giao công nghệ nông nghiệp hiện gặp khó khăn về hạ tầng, nguồn vốn và nhân lực. Chi phí đầu tư nhà màng thông minh, hệ thống cảm biến và tự động hóa tương đối lớn.

Với doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và nông hộ, khoản đầu tư này có thể tạo áp lực lên dòng tiền. Không phải cơ sở nào cũng có đủ vốn để trang bị đồng bộ thiết bị và phần mềm quản lý. Theo đánh giá của đơn vị, việc tiếp cận tín dụng còn khó khăn khi tài sản bảo đảm hạn chế, trong khi hiệu quả đầu tư có thể cần nhiều vụ sản xuất mới đánh giá đầy đủ.

Bên cạnh vốn, người sử dụng còn cần thời gian để làm quen và vận hành công nghệ. Ông Nguyễn Thành Lộc, Giám đốc Công ty Cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Thanh Bình, cho biết ứng dụng AI và dữ liệu cảm biến giúp doanh nghiệp theo dõi thông số kỹ thuật thường xuyên, giảm việc phải trực tiếp đến từng khu vực canh tác để kiểm tra. Thông tin truyền về thiết bị di động giúp người quản lý chủ động điều chỉnh kỹ thuật hoặc chỉ đạo nhân viên xử lý vấn đề phát sinh.

Mô hình trồng lấm được ứng dụng công nghệ để kiểm soát điều kiện sản xuất.

Tuy nhiên, theo ông Lộc, chuyển đổi số cần thời gian, nhân lực và kinh phí. Doanh nghiệp cần được đào tạo, tập huấn, tiếp cận công nghệ mới, đồng thời có điều kiện khảo nghiệm thực tế để đánh giá hiệu quả trước khi đầu tư quy mô lớn.

Để hỗ trợ quá trình này, AHTP định hướng phát triển mô hình phòng thí nghiệm thực địa (Living Lab), mở rộng hạ tầng thực nghiệm dùng chung cho viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và nhóm khởi nghiệp thử nghiệm công nghệ trong điều kiện gần với sản xuất.

Mô hình hướng đến đánh giá khả năng vận hành, độ ổn định và hiệu quả kinh tế trước khi nhân rộng. Qua thử nghiệm, đơn vị nghiên cứu và người sử dụng có thể cùng điều chỉnh, hoàn thiện giải pháp, thay vì chuyển giao một chiều từ nơi nghiên cứu sang cơ sở sản xuất.

Tiến sĩ Phạm Đình Dũng, Trưởng Ban Quản lý Khu Nông nghiệp Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh, cho biết giai đoạn 2026 - 2030, đơn vị định hướng phát triển nông nghiệp công nghệ cao và nông nghiệp đô thị gắn với chuyển đổi số, bảo tồn nguồn gen, chọn tạo giống mới, chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo.

 

Mô hình trồng rau thủy canh trong nhà màng.

Để các kết quả nghiên cứu được ứng dụng rộng hơn, mối liên kết giữa nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân, ngân hàng và nhà phân phối cần được củng cố. Cơ sở nghiên cứu cung cấp giống, quy trình và chuyên gia; doanh nghiệp tổ chức sản xuất, đầu tư thiết bị, phát triển thị trường; người sản xuất cần được hỗ trợ về kỹ thuật, vốn và tiêu chuẩn chất lượng.

Khi các bên cùng tham gia từ khâu xác định nhu cầu đến thử nghiệm và tiêu thụ, giải pháp có thêm cơ sở để phù hợp với điều kiện thực tế. Hiệu quả chuyển giao vì thế cần được nhìn từ khả năng giảm chi phí, ổn định năng suất, nâng chất lượng sản phẩm và cải thiện thu nhập của người sản xuất.

Mạnh Linh (Báo Tin tức và Dân tộc)

Link bài 1: https://baotintuc.vn/lam-nong-thoi-cong-nghe-bai-1-thay-doi-tu-nhung-mo-hinh-san-xuat-post1395140.html

Link bài cuối: https://baotintuc.vn/lam-nong-thoi-cong-nghe-bai-cuoi-de-nghien-cuu-den-gan-nguoi-san-xuat-post1395148.html