Mã số N3056: TP.HCM cần chọn hướng đi nào để AI giải quyết hiệu quả các thách thức đô thị?

  - Chia sẻ:    
Định hướng chiến lược và giải pháp thực tiễn trong việc ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) để giải quyết các thách thức quản trị và hạ tầng của siêu đô thị TP.HCM. Bài báo mang tính phản biện chính sách và định hướng chiến lược cao, giúp cơ quan quản lý và công chúng nhìn nhận AI như một công cụ tối ưu hóa quản trị thực chất thay vì chạy đua công nghệ theo phong trào.

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt TP.HCM trước yêu cầu cần tính toán hợp lí để giải quyết hiệu quả các thách thức đô thị.


Sau khi mở rộng địa giới và hợp lực phát triển, TP.HCM đang bước vào giai đoạn mới với quy mô hơn 14 triệu dân và diện tích trên 7.000 km². Quy mô một siêu đô thị không chỉ đặt ra thách thức đô thị lớn hơn về hạ tầng giao thông, năng lượng, y tế, giáo dục mà còn đòi hỏi phương thức quản trị hiệu quả, linh hoạt và dựa nhiều hơn vào dữ liệu.


Trước thực tế đó, trí tuệ nhân tạo được kì vọng trở thành công cụ quan trọng giúp thành phố giải quyết những thách thức đô thị, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.


Trao đổi với TS Chu Thanh Tuấn đến từ Đại học RMIT Việt Nam tại Phiên thảo luận về Chiến lược Phát triển Bền vững trong kỉ nguyên AI, TS Nguyễn Thanh Hòa, Phó Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM, cho rằng để AI tạo ra giá trị thực chất, thành phố cần chuẩn bị đồng thời ba nền tảng gồm hạ tầng dữ liệu và năng lực tính toán, hệ sinh thái ứng dụng AI gắn với nhu cầu thực tế, cùng phương thức quản trị dựa trên kết quả đầu ra.


Đầu tư hạ tầng tính toán, không chạy đua AI bằng mọi giá


Theo TS Nguyễn Thanh Hòa, một trong những điều kiện tiên quyết để TP.HCM khai thác hiệu quả AI là phát triển hạ tầng dữ liệu và năng lực tính toán đủ lớn. Hiện thành phố có khoảng 20 trung tâm dữ liệu, trong khi tổng số trung tâm dữ liệu trên cả nước vào khoảng 40. Tuy nhiên, ông cho rằng số lượng trung tâm dữ liệu hiện có chưa phản ánh đầy đủ năng lực cần thiết để bước vào giai đoạn phát triển AI.


Điều Việt Nam cần hướng tới là các trung tâm dữ liệu chuyên dụng cho AI (AI Data Center), có khả năng đáp ứng nhu cầu xử lí khối lượng dữ liệu lớn và vận hành những mô hình tính toán phức tạp.


Đây là lĩnh vực đòi hỏi nguồn vốn đầu tư đáng kể. Theo ước tính được ông Hòa đề cập tại phiên thảo luận, chi phí xây dựng hạ tầng trung tâm dữ liệu AI vào khoảng 6-8 triệu USD cho mỗi megawatt công suất. Với quy mô đầu tư lớn, thành phố khó có thể chỉ dựa vào nguồn lực ngân sách mà cần huy động thêm vốn từ các nhà đầu tư nước ngoài và những trung tâm tài chính như Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam (VIFC).


Bên cạnh vốn đầu tư, năng lực tính toán quy mô lớn, thường được gọi là hạ tầng tính toán siêu quy mô (Hyperscaler), cũng là yếu tố quan trọng. TS Nguyễn Thanh Hòa cho biết Đại học Quốc gia TP.HCM đã đề xuất kế hoạch xây dựng hạ tầng tính toán lớn trong vòng 5 năm tới. Đây có thể trở thành một nền tảng hỗ trợ nghiên cứu, phát triển và triển khai các ứng dụng AI trong nhiều lĩnh vực.


Tuy nhiên, đầu tư hạ tầng không đồng nghĩa với việc phải chạy đua công nghệ bằng mọi giá. Ông Hòa lưu ý thế giới hiện có hơn 2.000 mô hình AI, trong khi vòng đời cạnh tranh của công nghệ diễn ra rất nhanh. Một mô hình có thể mất lợi thế hoặc trở nên lỗi thời chỉ sau khoảng sáu tháng kể từ khi ra mắt.


Vì vậy, Việt Nam không nhất thiết phải theo đuổi cuộc đua phát triển những mô hình AI tiên phong (Frontier AI) vốn đòi hỏi nguồn lực tài chính, nhân lực và năng lực tính toán khổng lồ. Thay vào đó, thành phố nên lựa chọn hướng đi thực tế hơn, tập trung vào khả năng ứng dụng AI để giải quyết những vấn đề cụ thể của đô thị. Cách tiếp cận này giúp hạn chế đầu tư dàn trải vào công nghệ chưa chắc phù hợp với nhu cầu, đồng thời dành nguồn lực cho những lĩnh vực có khả năng tạo ra giá trị kinh tế và xã hội rõ ràng.

Từ ứng dụng AI đến tái cấu trúc quy trình quản trị để giải quyết thách thức đô thị


Một điểm đáng chú ý trong quan điểm của TS Nguyễn Thanh Hòa là TP.HCM không nên xem AI đơn thuần như công cụ đưa các hoạt động hiện hữu lên môi trường trực tuyến. Giá trị lớn hơn của chuyển đổi số nằm ở khả năng xem xét lại, tinh gọn và thiết kế lại quy trình trước khi tích hợp công nghệ.


Theo ông, trước đây, việc quản lí xã hội thường tập trung vào các hoạt động kiểm soát và thực hiện quy trình. Hiện nay, tư duy quản trị đang chuyển dần sang mô hình dựa trên các chỉ số đánh giá hiệu quả (KPI) và kết quả đầu ra (Outcome-based governance).


Sự thay đổi này có ý nghĩa đặc biệt đối với một đô thị có quy mô lớn như TP.HCM. Thay vì chỉ đánh giá một cơ quan đã xử lí bao nhiêu hồ sơ hay thực hiện bao nhiêu thủ tục, phương thức quản trị mới cần quan tâm nhiều hơn đến kết quả người dân nhận được, thời gian giải quyết công việc, mức độ hài lòng và hiệu quả sử dụng nguồn lực công. AI có thể hỗ trợ quá trình này thông qua 

khả năng phân tích dữ liệu, nhận diện điểm nghẽn, dự báo nhu cầu và cung cấp thông tin phục vụ quá trình ra quyết định.
Chẳng hạn, trong quản lí giao thông, dữ liệu từ nhiều nguồn có thể được phân tích để nhận diện những tuyến đường thường xuyên ùn tắc, dự báo lưu lượng phương tiện và hỗ trợ điều chỉnh tổ chức giao thông. Trong lĩnh vực dịch vụ công, AI có thể hỗ trợ phân loại hồ sơ, phát hiện những khâu xử lí chậm và giúp cơ quan quản lí phân bổ nhân lực hợp lí hơn. Tuy nhiên, theo ông Hòa, nếu chỉ đưa những quy trình cũ lên môi trường số mà không thay đổi cách thức vận hành, thành phố sẽ khó khai thác hết tiềm năng của công nghệ.


Ông nhấn mạnh chuyển đổi số không phải là việc sao chép thực tại vào một không gian trực tuyến. Điều cần làm là giám sát, đánh giá và tinh gọn các quy trình trong thế giới thực trước khi đưa chúng vào hệ thống số. Khi quy trình được thiết kế hợp lí, AI mới có thể phát huy vai trò hỗ trợ và cải thiện hiệu quả quản trị.

Đây cũng là cách tiếp cận giúp thành phố tránh tình trạng đầu tư nhiều nền tảng công nghệ nhưng các hệ thống vẫn hoạt động rời rạc, dữ liệu thiếu liên thông và người dân phải thực hiện nhiều thủ tục trùng lặp. Ở góc độ này, AI không chỉ là một lớp công nghệ bổ sung cho bộ máy hành chính, mà có thể trở thành động lực thúc đẩy thay đổi cách tổ chức và cung cấp dịch vụ công.


Chiến lược AI phải đi cùng dữ liệu đáng tin cậy và bảo mật


Bên cạnh hạ tầng tính toán và cải cách quy trình, quản trị dữ liệu là vấn đề được đặt ra khi TP.HCM muốn đưa AI vào hoạt động của khu vực công. Về phần mình, TS Chu Thanh Tuấn lưu ý dữ liệu công được sử dụng cho các hệ thống AI có những đặc thù khác biệt so với dữ liệu hội thoại thông thường trên các nền tảng như ChatGPT hay Claude. Nếu dữ liệu trò chuyện chủ yếu được hình thành từ nội dung người dùng nhập vào, dữ liệu công lại liên quan đến hoạt động quản lí nhà nước, thông tin của người dân và nhiều lĩnh vực thiết yếu.


Do đó, việc đưa dữ liệu công vào các hệ thống AI đòi hỏi yêu cầu cao hơn về bảo mật, độ chính xác và độ tin cậy. Đây không chỉ là vấn đề kĩ thuật mà còn liên quan trực tiếp đến trách nhiệm của cơ quan quản lí trong bảo vệ thông tin và duy trì niềm tin của người dân.


Theo TS Chu Thanh Tuấn, khi AI ngày càng tham gia sâu vào quá trình quản trị, thành phố cần đặc biệt thận trọng trong cách tổ chức, khai thác và chia sẻ dữ liệu. Một hệ thống AI chỉ có thể đưa ra những kết quả hữu ích khi dữ liệu đầu vào đủ chất lượng và được quản lí theo những nguyên tắc phù hợp.


Đây cũng là điều kiện để các ứng dụng AI trong khu vực công không dừng lại ở những thử nghiệm riêng lẻ, mà có thể được triển khai rộng hơn và tạo ra hiệu quả lâu dài. Về định hướng chính sách, TS Nguyễn Thanh Hòa đề cập Quyết định 1671 được Chính phủ ban hành ngày 28/8, về Chiến lược quốc gia về AI với tầm nhìn đến năm 2030 và 2045. Theo ông, chiến lược đặt ra kì vọng kinh tế AI có thể đóng góp khoảng 6% GDP Việt Nam, một mục tiêu tham vọng nhưng cũng cho thấy vai trò ngày càng lớn của lĩnh vực này trong mô hình tăng trưởng tương lai.


Đối với TP.HCM, việc hiện thực hóa mục tiêu không chỉ nằm ở khả năng thu hút các doanh nghiệp công nghệ hay xây dựng thêm trung tâm dữ liệu. Thành phố cần hình thành hệ sinh thái kết nối giữa chính quyền, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, qua đó đưa kết quả nghiên cứu vào giải quyết những bài toán thực tế.


Với quy mô dân số và không gian đô thị ngày càng lớn, TP.HCM có nhiều nhu cầu để thử nghiệm và triển khai AI, từ giao thông, y tế, giáo dục đến quản lí năng lượng, môi trường và dịch vụ hành chính. Đây cũng là cơ hội để thành phố phát triển những ứng dụng có khả năng nhân rộng sang các địa phương khác.


Từ góc nhìn của hai chuyên gia, con đường phát triển AI của TP.HCM không nhất thiết phải bắt đầu bằng cuộc đua tạo ra mô hình lớn nhất hay đầu tư công nghệ đắt đỏ nhất. Quan trọng hơn là xây dựng hạ tầng đủ mạnh, dữ liệu đáng tin cậy và một phương thức quản trị lấy hiệu quả phục vụ người dân làm thước đo. Khi công nghệ được đặt đúng vị trí trong chiến lược phát triển đô thị, AI mới có thể trở thành động lực thực chất cho một TP.HCM thông minh, bền vững và đáng sống hơn.

Bùi Tú
https://1thegioi.vn/tp-hcm-can-chon-huong-di-nao-de-ai-giai-quyet-hieu-qua-cac-thach-thuc-do-thi-260415.html