Mã số N3048: Phát triển kinh tế không gian tầm thấp ở Việt Nam trong kỷ nguyên mới: cơ hội, thách thức và xu hướng phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh

  - Chia sẻ:    
Phát triển kinh tế không gian tầm thấp ở Việt Nam, với trọng tâm là cơ hội, thách thức và xu hướng của Thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 99-KL/TW ngày 28/9/2026 và Ủy ban nhân dân Thành phố ban hành Kế hoạch số 200/KH-UBND ngày 18/5/2026.

Kinh tế không gian tầm thấp (gọi tắt là kinh tế tầm thấp) là mô hình khai thác không phận dưới 1.000 m bằng phương tiện bay không người lái (UAV) cùng hệ sinh thái công nghệ, hạ tầng và dịch vụ đi kèm. Bài viết hệ thống hóa khung chủ trương, chính sách của Việt Nam, từ Nghị quyết số 57-NQ/TW đến Kết luận số 99-KL/TW ngày 28/9/2026 của Bộ Chính trị; rút ra bài học kinh nghiệm từ các quốc gia khác; phân tích cơ hội, thách thức và định hướng của Thành phố Hồ Chí Minh theo Kế hoạch số 200/KH-UBND ngày 18/5/2026. Kết quả cho thấy Thành phố có lợi thế về quy mô thị trường, hạ tầng khoa học – công nghệ và nền tảng thử nghiệm có kiểm soát, song còn bốn điểm nghẽn: thể chế; quản lý không phận gắn với quốc phòng – an ninh; hạ tầng – tiêu chuẩn kỹ thuật; năng lực công nghiệp – nhân lực. Bài viết đề xuất lộ trình “thí điểm hẹp, giá trị cao, mở rộng theo bằng chứng” cùng bảy nhóm giải pháp.

Ảnh hội nghị: Ông Đỗ Tiến Thịnh - Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo 

Quốc gia trình bày tham luận

Từ khóa: kinh tế tầm thấp; không gian tầm thấp; UAV; thử nghiệm có kiểm soát; Thành phố Hồ Chí Minh.

Không gian phát triển của nền kinh tế đang được mở rộng theo chiều thẳng đứng: từ mặt đất sang không gian mạng, rồi không gian ngầm, không gian tầm thấp. Không gian tầm thấp có thể thương mại hóa tương đối nhanh vì công nghệ nền tảng đã được phổ biến rộng và cải tiến về chất lượng và giá thành: UAV, trí tuệ nhân tạo, cảm biến, định vị, viễn thông thế hệ mới và năng lượng mới đang hội tụ trên một nền tảng số.

Với Thành phố Hồ Chí Minh, đây không chỉ là một xu thế công nghệ. Thành phố có quy mô kinh tế lớn nhất cả nước, nhu cầu logistics, quản lý đô thị, ứng cứu và giám sát hạ tầng rất cao, trong khi giao thông mặt đất chịu áp lực lớn. Đưa một phần hoạt động vận chuyển, giám sát và dịch vụ lên không gian dưới 1.000 m có thể bổ sung lời giải cho các bài toán đó và mở ra một ngành công nghiệp mới. Ngày 18/5/2026, Ủy ban nhân dân Thành phố ban hành Kế hoạch số 200/KH-UBND về phát triển kinh tế tầm thấp đến năm 2030; ngày 28/9/2026, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 99-KL/TW về khai thác, quản trị và bảo vệ không gian tầm thấp. Hai văn bản tạo bước ngoặt về định hướng, đồng thời đặt ra yêu cầu làm rõ cơ hội, thách thức và cách thực thi.

Bài viết trả lời bốn câu hỏi: khung chính sách hiện hành của Việt Nam gồm những gì; kinh nghiệm quốc tế gợi mở điều gì; Thành phố có cơ hội và thách thức nào; nên ưu tiên xu hướng và giải pháp nào. Phương pháp là phân tích tài liệu, so sánh và tổng hợp từ văn bản chính sách và tin bài chuyên ngành. Có hai giới hạn: phần lớn số liệu là mục tiêu hoặc dự báo, không phải kết quả đã thực hiện; Kế hoạch số 200/KH-UBND mới có hiệu lực từ tháng 5/2026 nên chưa thể đánh giá hiệu quả thực tế. Theo đó, lộ trình phát triển theo định hướng tại Kế hoạch số 200/KH-UBND gồm có:

(1) Giai đoạn 2026–2027: thí điểm, hoàn thiện thể chế, xây nền móng. Xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát; quy hoạch không gian tầm thấp, xác định vùng cấm bay, vùng hạn chế, hành lang bay tiềm năng; xây dựng hệ thống quản lý giao thông không gian tầm thấp (UTM) với dịch vụ cơ bản là giám sát, định danh từ xa; đào tạo nhân lực; triển khai tại ba khu công nghệ cao, nông nghiệp công nghệ cao, đô thị khoa học công nghệ Bắc Thành phố.

(2) Giai đoạn 2028–2030: mở rộng, tăng tốc thương mại hóa. Tổng kết cơ chế thử nghiệm; kiến nghị sửa các luật liên quan; nâng cấp UTM theo hướng tự động hóa, chống xung đột, tích hợp dữ liệu thời tiết và chướng ngại vật; đa dạng hóa nguồn lực hạ tầng; tăng đặt hàng dịch vụ y tế, cứu hộ, giám sát, giao thông, nông nghiệp, logistics; thử nghiệm dịch vụ rủi ro cao hơn trong sandbox.

(3) Giai đoạn sau năm 2030. Thương mại hóa quy mô lớn, đa dạng dịch vụ; làm chủ công nghệ nền tảng, công nghệ lõi, hình thành hệ sinh thái hoàn chỉnh.

Đề xuất giải pháp dưới góc độ nghiên cứu của tác giả gồm có 05 nhóm giải pháp:

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế theo hướng phân loại rủi ro. Nhóm rủi ro thấp có thể gồm bay nông nghiệp, xa khu dân cư và không thu thập dữ liệu nhạy cảm. Nhóm rủi ro trung bình gồm kiểm tra hạ tầng, quan trắc môi trường, logistics hàng nhẹ. Nhóm rủi ro cao gồm bay đô thị, bay gần sân bay, bay ban đêm, bay ngoài tầm nhìn, bay tự động và eVTOL chở người. Mỗi nhóm cần yêu cầu riêng về đăng ký thiết bị, chứng chỉ người vận hành, bảo hiểm, vùng bay, dữ liệu và xử lý sự cố.

Thứ hai, thiết lập sandbox hai tầng. Sandbox cấp tỉnh tập trung vào quy trình thống nhất, điều kiện tham gia, bộ chỉ số đánh giá, cơ chế chia sẻ dữ liệu và trách nhiệm báo cáo. Sandbox theo khu vực triển khai tại Khu Công nghệ cao, Khu Nông nghiệp công nghệ cao, Khu đô thị khoa học công nghệ Bắc Thành phố và một số khu công nghiệp, khu chế xuất. Mỗi mô hình thí điểm phải có đầu bài cụ thể, cơ quan chủ trì, doanh nghiệp tham gia, phương án an toàn và tiêu chí kết thúc thử nghiệm.

Thứ ba, phát triển hạ tầng không phận số. Trước mắt cần bản đồ vùng bay số, vùng cấm, vùng hạn chế, hành lang bay tiềm năng, dữ liệu chướng ngại vật, thời tiết vi mô, điểm cất hạ cánh và trạm sạc. Tiếp theo là hệ thống UTM có chức năng giám sát, định danh từ xa, nhật ký bay điện tử, cảnh báo xung đột, kết nối 5G/6G và chia sẻ dữ liệu có kiểm soát giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp vận hành, lực lượng quốc phòng - an ninh và chính quyền địa phương.

Thứ tư, hình thành thị trường dịch vụ UAV chuyên nghiệp. Nhà nước đặt hàng dịch vụ theo kết quả đầu ra trong kiểm tra hạ tầng, quan trắc môi trường, phòng cháy chữa cháy, cứu hộ, đo đạc, nông nghiệp và y tế. Doanh nghiệp đầu tư thiết bị, phần mềm, nhân lực, bảo hiểm, bảo trì và chịu trách nhiệm vận hành. Cách làm này giảm lãng phí đầu tư, tăng chất lượng dịch vụ và tạo thị trường cho doanh nghiệp công nghệ trong nước.

Thứ năm, phát triển nguồn nhân lực và công nghiệp lõi. Thành phố cần phối hợp doanh nghiệp - viện nghiên cứu - trường đại học để đào tạo chuyên gia không phận, kỹ thuật viên UAV, chuyên gia dữ liệu, an ninh mạng, bảo trì, bảo hiểm và pháp lý công nghệ. Cùng với đó là cơ chế hỗ trợ R&D, phòng thí nghiệm, trung tâm thử nghiệm, công nghệ lưỡng dụng và thương mại hóa sản phẩm.

Kinh tế tầm thấp đã được xác lập là hướng phát triển chiến lược của Việt Nam, với Kết luận số 99-KL/TW là văn bản định hướng mới nhất. Thành phố Hồ Chí Minh có điều kiện đi đầu nhờ quy mô thị trường, hạ tầng khoa học – công nghệ và kinh nghiệm thử nghiệm có kiểm soát; Kế hoạch số 200/KH-UBND cung cấp lộ trình hai giai đoạn và phân công tương đối rõ.

Tuy vậy, cơ hội chỉ thành kết quả nếu giải quyết được bốn điểm nghẽn: khung pháp lý còn chuyển tiếp; quản lý không phận gắn với quốc phòng – an ninh trong đô thị mật độ cao; hạ tầng – tiêu chuẩn chưa đồng bộ; năng lực công nghiệp – nhân lực chưa đáp ứng về chất lượng và số lượng. Lộ trình “thí điểm hẹp, giá trị cao, mở rộng theo bằng chứng”, thị trường được kích bằng đặt hàng công, quản trị theo rủi ro và theo dõi bằng chỉ số là cách tiếp cận cân bằng giữa tốc độ và an toàn. 

Nguồn: Trích từ Kỷ yếu hội thảo khoa học “Phát triển kinh tế không gian tầm thấp trong kỷ nguyên mới: triển vọng, cơ hội và thách thức”, Khoa Kinh tế thuộc Học viện Hành chính và Quản trị công được xuất bản bơi Nhà xuất bản Tri thức.

Nguồn ảnh: https://apag.edu.vn/kinh-te-khong-gian-tam-thap-tu-duy-quan-tri-va-buoc-di-chien-luoc-cho-viet-nam-trong-ky-nguyen-moi-9108.htm

Nguyễn Thái Minh Trang