Mã số N2138: ThalaScreen - Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong xây dựng mô hình học máy và phát triển website hỗ trợ tầm soát bệnh Thalassemia

  - Chia sẻ:    

Trong bối cảnh chuyển đổi số y tế và sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, việc khai thác dữ liệu xét nghiệm thường quy để hỗ trợ phát hiện sớm nguy cơ bệnh lý di truyền đang mở ra những hướng tiếp cận mới trong chăm sóc sức khỏe. ThalaScreen được phát triển từ nhu cầu thực tiễn trong tầm soát Thalassemia, đặc biệt đối với nhóm phụ nữ trong độ tuổi sinh sản và thai phụ.

Thalassemia là bệnh lý di truyền có thể gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe người bệnh. Việc phát hiện người mang gen trước khi sinh con có ý nghĩa quan trọng trong tư vấn di truyền và dự phòng bệnh. Tuy nhiên, các phương pháp tầm soát dựa trên những chỉ số huyết học đơn lẻ vẫn gặp khó khăn trong phân biệt Thalassemia với các tình trạng thiếu máu khác, trong khi xét nghiệm xác định bằng kỹ thuật chuyên sâu chưa phải lúc nào cũng dễ tiếp cận.

Xuất phát từ vấn đề này, nhóm nghiên cứu đã xây dựng ThalaScreen theo hướng kết hợp trí tuệ nhân tạo, dữ liệu xét nghiệm huyết học và nền tảng công nghệ số nhằm hỗ trợ nhận diện nguy cơ mang gen Thalassemia.

Điểm sáng tạo nổi bật của ThalaScreen là ứng dụng phương pháp Stacking Ensemble Learning, cho phép kết hợp kết quả của nhiều thuật toán học máy để xây dựng mô hình dự đoán. Thay vì chỉ dựa trên các ngưỡng MCV, MCH hoặc công thức huyết học truyền thống, mô hình phân tích đồng thời nhiều chỉ số công thức máu, từ đó khai thác các đặc trưng và mối quan hệ trong dữ liệu phục vụ phân tầng nguy cơ.

Bên cạnh phương pháp mô hình hóa, ThalaScreen được phát triển trên cơ sở dữ liệu nghiên cứu tại Bệnh viện Hùng Vương, góp phần định hướng xây dựng giải pháp dựa trên dữ liệu thực tế tại Việt Nam. Việc tích hợp mô hình vào website cũng tạo ra một giao diện hỗ trợ nhập dữ liệu, phân tích và trả kết quả, giúp chuyển các kết quả nghiên cứu thuật toán thành sản phẩm phần mềm có thể tiếp tục kiểm thử và hoàn thiện.

Tính sáng tạo của ThalaScreen không chỉ nằm ở việc sử dụng trí tuệ nhân tạo mà còn ở cách kết hợp các thành phần dữ liệu, mô hình dự đoán và nền tảng phần mềm để giải quyết một vấn đề cụ thể trong y học di truyền.

Hiệu quả nghiên cứu, giá trị xã hội và cộng đồng

ThalaScreen đã đạt được những kết quả bước đầu về nghiên cứu và phát triển công nghệ. Nhóm nghiên cứu khai thác nguồn dữ liệu khoảng 318.841 hồ sơ xét nghiệm công thức máu trong giai đoạn 2018-2024 tại Bệnh viện Hùng Vương. Bộ dữ liệu nghiên cứu gồm 1.412 trường hợp có thông tin xét nghiệm gen được sử dụng để phát triển và đánh giá mô hình học máy.

Kết quả đánh giá trên 281 trường hợp thuộc tập kiểm tra nội bộ cho thấy mô hình đạt độ nhạy 100%, độ đặc hiệu 77,6% và độ chính xác 87,2%. Đây là kết quả nghiên cứu ban đầu đáng chú ý, cho thấy tiềm năng của việc sử dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ nhận diện nguy cơ mang gen Thalassemia dựa trên các thông số huyết học thường quy.

Giao diện ứng dụng

Song song với nghiên cứu thuật toán, nhóm đã phát triển website ThalaScreen, hỗ trợ phân tích dữ liệu đơn lẻ và hàng loạt. Việc xây dựng được sản phẩm phần mềm cho phép tiếp tục kiểm thử chức năng, khả năng xử lý dữ liệu và các yêu cầu kỹ thuật trước khi xem xét triển khai thực tế.

Trong giai đoạn 2025-2026, nhóm đã tiếp tục thu thập mẫu nghiên cứu tại Bệnh viện Hùng Vương, hướng đến bổ sung nguồn dữ liệu cho quá trình hoàn thiện và đánh giá mô hình. Đây là hoạt động quan trọng thể hiện sự tiếp nối của dự án sau giai đoạn xây dựng mô hình và sản phẩm ban đầu.

Về giá trị xã hội, ThalaScreen được định hướng hỗ trợ tầm soát Thalassemia từ các dữ liệu xét nghiệm vốn có sẵn trong thực hành y tế. Nếu được kiểm định và triển khai thành công, giải pháp có thể góp phần hỗ trợ nhân viên y tế xác định các trường hợp cần xét nghiệm chuyên sâu, tạo điều kiện tư vấn di truyền sớm và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Đối tượng có thể thụ hưởng trong tương lai bao gồm phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, thai phụ, các cặp vợ chồng có nhu cầu tư vấn di truyền, nhân viên y tế và các cơ sở khám chữa bệnh.

Khả năng nhân rộng, lan tỏa và áp dụng

ThalaScreen được thiết kế theo hướng tận dụng dữ liệu công thức máu thường quy và triển khai thông qua nền tảng website. Đây là những đặc điểm tạo tiềm năng mở rộng khả năng tiếp cận giải pháp tại các cơ sở y tế có điều kiện hạ tầng khác nhau.

Trong tương lai, sau khi được đánh giá độc lập và đáp ứng các yêu cầu chuyên môn, giải pháp có thể được xem xét tích hợp vào quy trình hỗ trợ tầm soát Thalassemia tại bệnh viện, phòng khám sản khoa hoặc các chương trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Một ưu điểm về mặt kỹ thuật là khả năng xử lý dữ liệu hàng loạt, có thể tạo điều kiện nghiên cứu ứng dụng trong những chương trình tầm soát có quy mô lớn. Tuy nhiên, việc mở rộng cần được thực hiện theo từng giai đoạn, gắn với đánh giá hiệu suất trên quần thể đích, khả năng tương thích dữ liệu, an toàn thông tin và điều kiện vận hành tại từng đơn vị.

Bên cạnh tiềm năng ứng dụng, dự án đã được giới thiệu trong các hoạt động nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo. Các kết quả, thành tích liên quan bao gồm Giải Nhất Giải thưởng Sinh viên Nghiên cứu khoa học Euréka năm 2024, Giải Nhất cuộc thi Smart City năm 2024 và việc được lựa chọn tham gia chương trình ươm tạo của AI.STAR 2024 theo các tài liệu minh chứng của nhóm.

Những hoạt động này góp phần lan tỏa hướng nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực y học di truyền, tạo điều kiện kết nối giữa các nhà nghiên cứu, chuyên gia y tế và cộng đồng đổi mới sáng tạo.

Với nền tảng dữ liệu nghiên cứu, mô hình AI đã được xây dựng, sản phẩm website và hoạt động tiếp tục thu thập mẫu trong giai đoạn 2025-2026, ThalaScreen có cơ sở để tiếp tục phát triển theo hướng công cụ hỗ trợ tầm soát Thalassemia dựa trên trí tuệ nhân tạo.

Mục tiêu lâu dài của nhóm nghiên cứu là từng bước chuyển các kết quả nghiên cứu thành giải pháp có khả năng hỗ trợ hoạt động chăm sóc sức khỏe, góp phần thúc đẩy ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong y học tại Việt Nam.

PGS.TS. Nguyễn Minh Nam (Trường Đại học Khoa học Sức khỏe - Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh)