Mã số N2132: DẤU CHÂN XANH – Nền tảng giáo dục số thúc đẩy hành động bảo vệ môi trường trong trường học và cộng đồng
Ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu đang đặt ra những thách thức nghiêm trọng. Theo Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP), thế giới sản xuất hơn 400 triệu tấn nhựa mỗi năm, nhưng chỉ khoảng 9% chất thải nhựa được tái chế. Theo Liên Hợp Quốc, lối sống và tiêu dùng có liên quan đến khoảng 2/3 lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu. Tại Thành phố Hồ Chí Minh sau sáp nhập, theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, mỗi ngày phát sinh khoảng 14.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt. Những con số này cho thấy áp lực môi trường không chỉ gắn với hoạt động sản xuất mà còn có mối liên hệ mật thiết với thói quen sinh hoạt và tiêu dùng của con người.
Trước thực trạng đó, bên cạnh các giải pháp chính sách, khoa học và công nghệ, thay đổi nhận thức và hành vi cộng đồng là yêu cầu cấp thiết. Giáo dục giữ vai trò nền tảng trong hình thành trách nhiệm, năng lực hành động và lối sống bền vững. UNESCO cũng nhấn mạnh vai trò của giáo dục vì sự phát triển bền vững trong thúc đẩy thực hiện 17 Mục tiêu Phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc.
Tuy nhiên, một câu hỏi đặt ra là: Làm thế nào để bài học về bảo vệ môi trường tiếp tục tạo ra những hành động tích cực sau khi học sinh rời khỏi lớp học? Dù nội dung giáo dục môi trường đã được tích hợp vào chương trình phổ thông, việc chuyển hóa kiến thức thành thói quen vẫn còn thách thức, bởi hiểu biết chưa đồng nghĩa với hành động, còn hành động nhất thời chưa tạo nên thói quen bền vững. Đồng thời, hoạt động thực hành ngoài lớp học cần có công cụ hỗ trợ tổ chức, ghi nhận và theo dõi để bảo đảm tính liên tục và đánh giá hiệu quả.
Xuất phát từ yêu cầu đó, nhóm sinh viên khoa Địa lý, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh phát triển website DẤU CHÂN XANH, với thông điệp “Một lựa chọn đúng, thêm một tương lai xanh”. Giải pháp ứng dụng công nghệ số nhằm thu hẹp khoảng cách giữa nhận thức – hành động – duy trì hành vi, kết nối kiến thức với thực tiễn, hỗ trợ ghi nhận hành động, hình thành thói quen và lan tỏa lối sống xanh trong cộng đồng.

(Hình 1.1. Mã QR và đường dẫn website DẤU CHÂN XANH)
DẤU CHÂN XANH là nền tảng giáo dục số tích hợp học tập tương tác, thực hành hành động xanh, phát triển dự án sáng tạo và theo dõi kết quả trên cùng một website. Giải pháp hướng đến kết nối kiến thức với thực hành, khắc phục tình trạng hoạt động giáo dục môi trường thiếu sự tiếp nối sau bài học thông qua chu trình Học tập – Hành động – Ghi nhận – Phản hồi – Lan tỏa.

(Hình 2.1. Giao diện website DẤU CHÂN XANH)
Trò chơi xanh
Trò chơi xanh kết hợp kiến thức lí thuyết, câu hỏi, tình huống tương tác và mô phỏng, giúp học sinh tìm hiểu về bảo vệ môi trường, biến đổi khí hậu và phòng chống thiên tai, đồng thời tiếp cận những hướng dẫn ứng phó thực tiễn.
Điểm đặc biệt là cơ chế mô phỏng sự thay đổi của môi trường: Học sinh điều khiển nhân vật vượt qua các chướng ngại vật tượng trưng cho thiên tai và thu thập vật phẩm đại diện cho hành động xanh. Càng thu thập nhiều, cảnh quan phía sau nhân vật càng chuyển từ khô cằn, ô nhiễm sang xanh tươi, trong lành. Qua đó, trò chơi trực quan hóa ý nghĩa của hành động bảo vệ môi trường, khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức vào cuộc sống.

(Hình 2.2. Giao diện chức năng của Trò chơi xanh)
Hành động xanh
Hành động xanh là chức năng trọng tâm của DẤU CHÂN XANH, khuyến khích người học thực hiện những việc làm thiết thực như tiết kiệm điện, nước, hạn chế nhựa dùng một lần, theo dõi dự báo thời tiết và chủ động phòng tránh thiên tai.
Mỗi học sinh được cấp một Mã Carbon riêng. Sau khi thực hiện nhiệm vụ, học sinh truy cập website, nhập mã và ghi nhận hành động. Hệ thống lưu nhật ký, cập nhật số ngày tham gia, tổng số hành động và điểm Carbon, cho phép tra cứu kết quả theo thời gian. Huy hiệu, bảng xếp hạng và không gian Lan tỏa tiếp tục khuyến khích người học chia sẻ hình ảnh minh chứng, duy trì hành động và truyền cảm hứng cộng đồng.
Chức năng này chuyển những việc làm riêng lẻ thành một quá trình có thể ghi nhận và theo dõi, tạo động lực cho người học và cơ sở để giáo viên phản hồi, hỗ trợ.

(Hình 2.3. Giao diện chức năng của Hành động xanh)
Dự án xanh
Dự án xanh khuyến khích người học sáng tạo sản phẩm từ vật liệu tái chế, tái sử dụng và nguyên liệu thân thiện với môi trường. Website cung cấp kho ý tưởng, vật liệu và hướng dẫn thực hiện những sản phẩm như tranh từ giấy tái chế, keo sinh học từ sữa hết hạn và chậu cây tự tưới.
Người học có thể thực hiện dự án cá nhân hoặc nhóm, đăng tải hình ảnh và giới thiệu sản phẩm trên website. Những sản phẩm có tính thẩm mỹ, giá trị sử dụng còn có thể được trưng bày, chia sẻ hoặc trao tặng, góp phần biến vật liệu đã qua sử dụng thành sản phẩm hữu ích và lan tỏa thông điệp bảo vệ môi trường.

Giao diện chức năng của Dự án xanh
Không gian giáo viên
Không gian giáo viên hỗ trợ nhập danh sách lớp, tra cứu kết quả từng học sinh, theo dõi số ngày hành động, tổng số hành động, điểm Carbon Score và dự án đã thực hiện. Hệ thống còn cho phép lọc, xem chi tiết và xuất dữ liệu tổng hợp.
Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào báo cáo hoặc sản phẩm nộp theo từng đợt, giáo viên có thể theo dõi quá trình tham gia trên một nền tảng thống nhất, từ đó ghi nhận, phản hồi và điều chỉnh hoạt động. Chức năng góp phần kết nối nhiệm vụ trong lớp với thực hành ngoài lớp học.

Không gian giáo viên để quản lí lớp học
Điểm mới và giá trị sáng tạo của DẤU CHÂN XANH
Tính mới của DẤU CHÂN XANH thể hiện ở việc kết hợp các công cụ số thành quá trình giáo dục môi trường liên tục, với bốn phương diện sáng tạo:
Một là, đổi mới trải nghiệm học tập: Kết hợp kiến thức lí thuyết với trò chơi mô phỏng, trực quan hóa giá trị của hành động xanh qua sự thay đổi cảnh quan môi trường.
Hai là, đổi mới cách ghi nhận và theo dõi: Sử dụng Mã Carbon, nhật ký, điểm Carbon Score và Không gian giáo viên để ghi nhận, phản hồi và khuyến khích duy trì hành động tích cực.
Ba là, thúc đẩy sáng tạo và lan tỏa: Khuyến khích tái sử dụng vật liệu thành sản phẩm có giá trị thẩm mỹ, sử dụng và chia sẻ trong cộng đồng.
Bốn là, kết nối với chương trình giáo dục phổ thông: Website có thể tích hợp vào các bài học thuộc môn Lịch sử và Địa lí, Khoa học tự nhiên, Giáo dục công dân và Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp. Tùy theo yêu cầu cần đạt, giáo viên vận dụng quy trình bốn bước: Lựa chọn nội dung – Thiết kế nhiệm vụ – Tổ chức thực hiện – Theo dõi và phản hồi.

Quy trình tích hợp DẤU CHÂN XANH vào hoạt động dạy học
Sự khác biệt của DẤU CHÂN XANH là đưa giáo dục môi trường vượt ra ngoài phạm vi một tiết học hoặc đợt phát động, tạo điều kiện để kiến thức được tiếp nối bằng hành động có ghi nhận, theo dõi và sự đồng hành của giáo viên, góp phần hình thành, lan tỏa lối sống xanh.
Hiệu quả thực tế
Triển khai trong cộng đồng sinh viên
DẤU CHÂN XANH được triển khai tại các chi đoàn trực thuộc Đoàn Khoa Địa lý, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, với khoảng 90 sinh viên tham gia trong một tháng.

Kết quả triển khai tại Chi đoàn 49.SPLSDL.B

Kết quả triển khai tại Chi đoàn 49.SPLSDL.D
Thông qua DẤU CHÂN XANH, sinh viên lựa chọn, thực hiện và ghi nhận các hành động bảo vệ môi trường; đồng thời tra cứu nhật ký, số lượt hành động và điểm tích lũy. Kết quả bước đầu cho thấy khả năng chuyển hoạt động tuyên truyền thành hình thức tham gia có ghi nhận, hỗ trợ đơn vị tổ chức theo dõi, tổng hợp kết quả thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào báo cáo thủ công.
Ứng dụng tại trường phổ thông
Bên cạnh cộng đồng sinh viên, DẤU CHÂN XANH bước đầu được giới thiệu và thử nghiệm với nhóm học sinh tham gia các lớp học bổ trợ do thành viên nhóm phụ trách giảng dạy.
Thông qua hoạt động học tập và trải nghiệm, học sinh được khuyến khích vận dụng kiến thức về môi trường, biến đổi khí hậu vào thực tiễn. Đặc biệt, các em tham gia sáng tạo tranh tuyên truyền và sản phẩm từ giấy tái chế, góp phần nâng cao nhận thức, phát huy tính sáng tạo và lan tỏa thông điệp bảo vệ môi trường.

Dự án tranh vẽ tuyên truyền và tranh làm bằng giấy tái chế của các em học sinh thực hiện
Kết quả bước đầu cho thấy tiềm năng ứng dụng DẤU CHÂN XANH trong hoạt động giáo dục ngoài nhà trường, tạo điều kiện kết nối kiến thức với thực hành và phát triển các sản phẩm sáng tạo gắn với bảo vệ môi trường.
Ứng dụng DẤU CHÂN XANH trong thiết kế và tổ chức bài giảng
Tích hợp DẤU CHÂN XANH trong dạy học Bài 17. “Thời tiết và khí hậu. Biến đổi khí hậu” (Lịch sử và Địa lí 6, Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống)
DẤU CHÂN XANH có thể tích hợp vào các môn Lịch sử và Địa lý, Khoa học tự nhiên, Giáo dục công dân và Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp để củng cố kiến thức, giao nhiệm vụ thực hành, phát triển dự án và theo dõi kết quả học sinh.
Khả năng này được thể hiện qua việc thiết kế và tổ chức bài giảng Bài 17. “Thời tiết và khí hậu. Biến đổi khí hậu”, môn Lịch sử và Địa lí lớp 6. Nhóm kết hợp mô phỏng tác động của biến đổi khí hậu, trò chơi tương tác và nhiệm vụ hành động xanh, giúp học sinh nhận diện nguy cơ thiên tai, củng cố kiến thức và đề xuất biện pháp ứng phó.
Hoạt động vận dụng được thiết kế với nhiệm vụ sáng tạo tranh từ giấy đã qua sử dụng và tranh tuyên truyền về biến đổi khí hậu, phòng chống thiên tai; sản phẩm có thể được trưng bày, giới thiệu và chia sẻ với cộng đồng.

Hoạt động vận dụng trong bài 17. Thời tiết và khí hậu. Biến đổi khí hậu, môn Lịch sử và Địa lí lớp 6 được tích hợp website DẤU CHÂN XANH
Thử nghiệm hoạt động Dự án xanh trong dạy học nội dung Protein (Khoa học tự nhiên 9, Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống)
Bên cạnh môn Lịch sử và Địa lí, thành viên nhóm đã thử nghiệm hoạt động dạy học nội dung Protein, môn Khoa học tự nhiên lớp 9, thông qua việc tận dụng sữa hết hạn để tạo keo sinh học.
Hoạt động giúp học sinh vận dụng kiến thức về protein vào thực tiễn, khám phá khả năng tái sử dụng nguyên liệu và tạo ra sản phẩm hữu ích. Đây cũng là một ý tưởng được khai thác trong chức năng Dự án xanh của DẤU CHÂN XANH, góp phần kết nối kiến thức khoa học với thực hành sáng tạo và giáo dục ý thức bảo vệ môi trường.

Keo sinh học từ sữa hết hạn
Ghi nhận chuyên môn qua cuộc thi “Giáo án xanh – Tương lai an toàn”
Một dấu mốc nổi bật là Giải Nhì cuộc thi “Giáo án xanh – Tương lai an toàn” năm 2026 của nhóm tác giả DẤU CHÂN XANH, tham gia với tên đội KIẾN TẠO TRI THỨC, đến từ Khoa Địa lý, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh. Bài thi có tích hợp chính website DẤU CHÂN XANH do nhóm phát triển.
Cuộc thi có sự phối hợp tổ chức của Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), Đoàn Thanh niên – Hội Sinh viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội và các trường đại học sư phạm đồng hành, quy tụ sinh viên từ bốn trường đại học trong lĩnh vực giáo dục phòng chống thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu.
Sau vòng sơ loại, 10 đội thi được lựa chọn tham dự Chung kết ngày 12/10/2026 tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, trực tiếp trình diễn và phản biện bài giảng trước Ban Giám khảo chuyên môn. Đội KIẾN TẠO TRI THỨC đạt Giải Nhì với bài giảng kết hợp công nghệ số, trải nghiệm tương tác và hành động bảo vệ môi trường.
Thành tích tại cuộc thi có sự đồng hành của cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức quốc tế và các trường đại học sư phạm là sự ghi nhận chuyên môn đối với bài giảng tích hợp DẤU CHÂN XANH, góp phần củng cố tính khả thi trong ứng dụng giáo dục và định hướng tiếp tục hoàn thiện giải pháp.

Hình 3.7. Kết quả chung cuộc cuộc thi “Xây dựng và triển khai bài giảng về phòng, chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu” năm 2026
Từ kết quả triển khai tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh và các hoạt động giáo dục môi trường với nhóm học sinh do thành viên nhóm phụ trách giảng dạy, DẤU CHÂN XANH cho thấy tiềm năng mở rộng đến nhiều nhóm đối tượng và môi trường giáo dục. Website có thể truy cập qua trình duyệt hoặc thêm lối tắt vào màn hình chính mà không cần cài đặt ứng dụng riêng; thao tác ghi nhận đơn giản, kết hợp công cụ quản lý lớp, thuận lợi cho việc triển khai ở quy mô cá nhân và tập thể.
Lê Duy Mẫn, Hà Nhật Hạ, Lê Ngọc Bảo Ngân, Tô Kim Ngân, Nguyễn Văn Tiên