Mã số N2116: Chương trình “Hiểu đúng - Sống khỏe”: Lan tỏa kiến thức vì sức khỏe cộng đồng

Trong bối cảnh mô hình bệnh tật tại Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ với sự gia tăng nhanh chóng của các bệnh không lây nhiễm (NCDs) như tim mạch, đái tháo đường, đột quỵ và ung thư, gánh nặng lên hệ thống y tế ngày càng lớn. Nhu cầu tiếp cận thông tin y khoa chính thống của người dân tăng cao, tuy nhiên, thực trạng "nhiễu loạn thông tin" trên các nền tảng mạng xã hội khiến nhiều người áp dụng sai phương pháp phòng và trị bệnh, dẫn đến những hậu quả đáng tiếc.

Nhận thức rõ thách thức này, Bệnh viện Nhân dân Gia Định - một trong những bệnh viện đa khoa hạng I tuyến cuối của Thành phố Hồ Chí Minh - đã tiên phong khởi xướng và triển khai chương trình truyền thông giáo dục sức khỏe cộng đồng mang tên "Hiểu đúng - Sống khỏe". Khởi động từ tháng 9/2025, giải pháp này là minh chứng rõ nét cho sự chuyển mình của một bệnh viện tuyến cuối: từ thụ động chờ người bệnh đến khám chữa bệnh, sang chủ động đưa tri thức y khoa đến tận cộng đồng để phòng bệnh từ sớm.

Tính mới và tính sáng tạo của mô hình

Sự khác biệt cốt lõi và mang tính đột phá của "Hiểu đúng - Sống khỏe" nằm ở triết lý vận hành đó là đảo ngược quy trình tiếp cận y tế truyền thống và thay đổi cấu trúc thời lượng truyền thông. Thay vì mô hình "đợi bệnh nhân đến viện", Bệnh viện Nhân dân Gia Định chủ động tổ chức các đội ngũ chuyên gia, y bác sĩ đầu ngành trực tiếp đi xuống các địa bàn dân cư, cơ quan hành chính và trường học. Về cấu trúc chương trình (Lấy người dân làm trung tâm): Một buổi truyền thông truyền thống thường nặng về thuyết giảng một chiều. Mô hình "Hiểu đúng - Sống khỏe" thiết kế thời lượng hoàn toàn khác biệt: phần trình bày chuyên đề của bác sĩ được tinh gọn chỉ trong 30-40 phút, nhường chỗ cho phần hỏi đáp - đối thoại trực tiếp kéo dài hơn 60 phút. Cấu trúc "mở" này biến một buổi tọa đàm thành một phòng khám tư vấn thu nhỏ ngay tại địa phương, nơi mọi thắc mắc cá nhân, những trăn trở về bệnh lý của người dân được các chuyên gia giải đáp cặn kẽ, khoa học nhưng bằng ngôn ngữ bình dân, dễ hiểu nhất. 

Hiệu quả thực tế và tác động xã hội sâu sắc

Hiệu suất triển khai: Từ 03 chương trình thử nghiệm ban đầu trong năm 2025 tại 2 phường (Gia Định, Bến Thành), Bệnh viện đã tăng tốc triển khai thêm 15 chương trình trong năm 2026 (dự kiến đạt 23 chương trình đến cuối năm). Chương trình đã tiếp cận trực tiếp từ 1.600 đến hơn 2.000 lượt người dân, cán bộ và giáo viên. Trung bình mỗi sự kiện thu hút từ 100 đến 150 người tham dự. Chương trình đã tạo ra một kênh thông tin y tế "bảo chứng", giúp triệt tiêu các thông tin sức khỏe độc hại, sai lệch lan truyền trong cộng đồng. Người dân được trang bị kiến thức để nhận diện sớm các dấu hiệu đột quỵ, hiểu rõ tầm quan trọng của việc kiểm soát huyết áp/đường huyết, cách phòng ngừa loãng xương hay thực hành dinh dưỡng hợp lý. Thông qua thời lượng 60 phút hỏi đáp, những thắc mắc về bệnh tật hoặc hiểu sai về điều trị đã được các chuyên gia chỉnh hướng kịp thời, từ đó giảm tỷ lệ biến chứng nặng, giảm chi phí điều trị cho cả gia đình và xã hội.

Mức độ nhân rộng, lan tỏa và khả năng áp dụng đa dạng

Lan tỏa đa địa bàn: Bắt đầu từ các phường trung tâm, mô hình đã nhanh chóng mở rộng mạng lưới tổ chức ra 07 địa bàn và đơn vị khác nhau, bao gồm: Phường Gia Định, Phường Sài Gòn, Phường Bến Thành, Phường Bàn Cờ, Phường Bình Thạnh, tiến xa ra cả khu vực ngoại thành (Xã Bình Hưng). Thêm vào đó, không chỉ phục vụ người dân tại khu dân cư, Bệnh viện đã linh hoạt đưa mô hình vào các đơn vị hành chính và giáo dục như Học viện Cán bộ Thành phố Hồ Chí Minh (tập trung vào bệnh lý văn phòng, stress, tim mạch) và Trường Chuyên biệt Ánh Dương (tập trung vào kỹ năng sơ cấp cứu, dinh dưỡng học đường).

Điểm cốt lõi giúp mô hình dễ lan tỏa là Bệnh viện Nhân dân Gia Định đã xây dựng thành công bộ quy trình tổ chức chuẩn hóa, bao gồm 5 bước: (1) Khảo sát nhu cầu -> (2) Lựa chọn chủ đề & chuyên gia -> (3) Tổ chức truyền thông -> (4) Đánh giá hiệu quả -> (5) Cải tiến. Quy trình đóng gói này có thể được chuyển giao dễ dàng cho các trung tâm y tế quận/huyện hoặc các bệnh viện đa khoa khác trên toàn quốc áp dụng cho địa phương của họ.

Năng lực thực hiện, tính bền vững và khả năng phát triển

Bệnh viện Nhân dân Gia Định sở hữu đầy đủ nguồn lực để đảm bảo tính bền vững lâu dài cho chương trình: bao gồm nguồn nhân lực chất lượng cao với đội ngũ chuyên gia, bác sĩ tham gia đều là những người có trình độ chuyên môn sâu, giàu kinh nghiệm lâm sàng và kỹ năng sư phạm tốt. Sự tham gia nhiệt tình của lực lượng y bác sĩ trẻ cũng là nguồn kế cận vững chắc cho chương trình.

Bệnh viện đã thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Người cao tuổi và chính quyền địa phương. Chính quyền địa phương chịu trách nhiệm khảo sát, tổ chức địa điểm và truyền thông huy động người dân; Bệnh viện chịu trách nhiệm chuyên môn. Sự cộng sinh này giải quyết bài toán về kinh phí và nguồn lực tổ chức, đảm bảo chương trình có thể duy trì thường xuyên với chi phí tối ưu nhất.

"Hiểu đúng - Sống khỏe" là một giải pháp Đổi mới sáng tạo mang đậm tính nhân văn và tính ứng dụng thực tiễn. Bằng việc kéo gần khoảng cách giữa chuyên gia y tế và cộng đồng, mô hình đã trực tiếp nâng cao năng lực tự chăm sóc sức khỏe của người dân, đóng góp thiết thực vào chiến lược phát triển hệ thống y tế dự phòng và xây dựng một Thành phố Hồ Chí Minh khỏe mạnh, văn minh, hiện đại.

Bệnh viện Nhân dân Gia Định