Mã số N2109: Bộ giải pháp hạ tầng an toàn giao thông cho người tham gia giao thông dễ bị tổn thương tại TP.HCM: khung đánh giá hiệu quả ba bên, hướng dẫn kỹ thuật và thiết kế mẫu (PHC2025)
TP.HCM là đô thị có mật độ phương tiện cao nhất cả nước, với trên 9,5 triệu xe (tăng khoảng 300% so với năm 2000). Mỗi năm Thành phố ghi nhận khoảng 600 người tử vong và trên 2.000 người bị thương do tai nạn giao thông; người đi bộ, người đi xe máy và xe đạp chiếm phần lớn nạn nhân. Riêng việc lấn chiếm vỉa hè buộc người đi bộ xuống lòng đường được ước tính liên quan đến khoảng 100 ca tử vong mỗi năm.
Các điểm rủi ro cao tập trung tại cổng trường học, lối sang đường và điểm dừng xe buýt – nơi trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật và hành khách giao thông công cộng phải trực tiếp đối mặt với dòng xe tốc độ cao. Giai đoạn 2016–2021, Thành phố đã đầu tư bốn nhóm giải pháp hạ tầng: đảo dừng chờ cho người đi bộ, lối sang đường gồ cao, khu vực trường học an toàn và nâng cao an toàn điểm dừng xe buýt. Tuy nhiên, đến năm 2025 các giải pháp này chưa được đánh giá hiệu quả một cách hệ thống; dữ liệu tai nạn, tốc độ trước – sau can thiệp gần như không có; và chưa có hướng dẫn thiết kế thống nhất để cơ quan quản lý lựa chọn, nhân rộng.
Từ ngày 01/7/2025, TP.HCM được mở rộng trên cơ sở hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu. Địa bàn lớn hơn, đa dạng hơn (đô thị lõi, ngoại ô, quốc lộ) càng đòi hỏi một bộ công cụ chung để đánh giá, thiết kế và quản lý hạ tầng an toàn giao thông một cách đồng bộ.
Trong khuôn khổ chương trình Quan hệ Đối tác vì Thành phố Khỏe mạnh (Partnership for Healthy Cities) do Bloomberg Philanthropies, Tổ chức Y tế Thế giới và Vital Strategies hỗ trợ, Công ty CP UTC2 (thuộc Trường Đại học Giao thông vận tải) được lựa chọn là đơn vị thực hiện dự án PHC2025 từ ngày 17/4/2025 đến 31/12/2025, phối hợp chặt chẽ với Sở Xây dựng TP.HCM và các đơn vị trực thuộc. Dự án không vì mục đích lợi nhuận; toàn bộ sản phẩm được chuyển giao cho Sở Xây dựng để phục vụ công tác quản lý nhà nước.

Tính mới, tính sáng tạo
Giải pháp không dừng ở một biện pháp kỹ thuật đơn lẻ mà là một chuỗi công cụ liên hoàn “đánh giá – hướng dẫn – thiết kế mẫu” và hỗ trợ triển khai các giải pháp can thiệp dựa trên bằng chứng khoa học theo định hướng an toàn hệ thống (Safe System), giúp cơ quan quản lý đi từ bằng chứng thực tế đến quyết định đầu tư và quy chuẩn hóa. Các điểm mới chính gồm:
(a) Khung đánh giá hiệu quả ba bên – lời giải cho bài toán thiếu dữ liệu. Khó khăn lớn nhất là không có dữ liệu tai nạn, tốc độ trước khi can thiệp. Thay vì bỏ qua đánh giá, nhóm thực hiện xây dựng khung đánh giá kết hợp ba góc nhìn độc lập:

Việc tam giác hóa ba nguồn thông tin giúp giảm sai lệch của từng phương pháp riêng lẻ, chuẩn hóa quy trình để so sánh khách quan giữa các địa điểm, và đặc biệt đưa tiếng nói của người dân vào đánh giá hạ tầng với trọng số gần tương đương với đánh giá kỹ thuật. Khung này có thể dùng lại cho bất kỳ địa điểm nào của Thành phố mà không cần chuỗi dữ liệu lịch sử.
(b) Hướng dẫn kỹ thuật “địa phương hóa” chuẩn quốc tế. Hướng dẫn được xây dựng trên cơ sở rà soát QCVN/TCVN hiện hành, phân tích khoảng trống so với các chỉ dẫn kỹ thuật/thực hành quốc tế có uy tín (WHO, AASHTO, PIARC, iRAP) và điều chỉnh theo điều kiện giao thông hỗn hợp, xe máy chiếm ưu thế của TP.HCM. Nội dung bao gồm tiêu chí chọn vị trí, thiết kế hình học, tiếp cận phổ quát, biện pháp “làm dịu” giao thông (traffic calming, kiểm soát tốc độ), chiếu sáng, thoát nước và bảo trì; kèm theo bảng kiểm thiết kế và bảng đối chiếu mức độ tuân thủ dành cho người làm nghề.
(c) Bộ thiết kế mẫu sẵn sàng để áp dụng. Nhóm thực hiện xây dựng hồ sơ thiết kế mẫu cho các loại nút giao điển hình, tích hợp đồng thời 4 nhóm giải pháp, với các thông số về bề rộng, độ dốc, biển báo, chiếu sáng, thoát nước và lối tiếp cận cho người khuyết tật (tiêu biểu như: dốc rộng tối thiểu 1,5 m, gạch dẫn hướng). Đây là “mẫu chuẩn” giúp các đơn vị thiết kế và quản lý rút ngắn thời gian, đồng thời bảo đảm chất lượng đồng đều.
(d) Triết lý thiết kế lấy người dễ bị tổn thương làm trung tâm. Giải pháp ưu tiên các biện pháp chi phí thấp – hiệu quả cao (điển hình như: sơn phản quang, đảo dừng chờ, gồ giảm tốc kết hợp lối đi bộ), kết hợp giảm tốc vật lý với thực thi và giáo dục. Theo tổng quan tài liệu quốc tế, đảo dừng chờ có thể giảm khoảng 50% tai nạn người đi bộ, lối sang đường gồ cao có thể giảm 65–75% chấn thương, và giảm 5% tốc độ trung bình có thể giảm khoảng 30% tử vong.
Hiệu quả thực tế

Kết quả đánh giá định lượng. Từ 72 địa điểm ứng viên, nhóm lựa chọn 40 địa điểm đại diện (10 điểm cho mỗi giải pháp, phân bổ cân bằng giữa nội thành và ngoại thành), thực hiện khảo sát hiện trường, kiểm toán chuyên gia và phỏng vấn 616 người tham gia giao thông. Kết quả cho thấy cả bốn nhóm giải pháp đều mang lại hiệu quả an toàn tích cực, với chỉ số hiệu quả tổng hợp từ 76,6% đến 78,9%:

Khảo sát người dùng ghi nhận sự ủng hộ mạnh mẽ đối với cải thiện khu vực trường học và điểm dừng xe buýt – nơi người dân cảm nhận rõ nhất điều kiện sang đường an toàn hơn và tổ chức giao thông rõ ràng hơn.
Phát hiện nguyên nhân và khuyến nghị cụ thể. Đánh giá chỉ ra các nguyên nhân làm giảm hiệu quả: vạch sơn mờ, gồ mài mòn; một số công trình chưa được bàn giao đầy đủ cho đơn vị quản lý; thiếu kiểm soát tốc độ tại điểm nhập từ đường nhánh; thiếu hạ tầng cho người khuyết tật; điểm dừng xe buýt bị chiếm dụng. Từ đó, giải pháp đưa ra khuyến nghị riêng cho từng bối cảnh: nội thành ưu tiên thực thi cấm dừng đỗ và duy trì vạch sơn; ngoại thành tăng chiếu sáng, thoát nước và giảm tốc mạnh hơn; trường học mở Khảo sát người dùng ghi nhận sự ủng hộ mạnh mẽ đối với cải thiện khu vực trường học và điểm dừng xe buýt – nơi người dân cảm nhận rõ nhất điều kiện sang đường an toàn hơn và tổ chức giao thông rõ ràng hơn.
Phát hiện nguyên nhân và khuyến nghị cụ thể. Đánh giá chỉ ra các nguyên nhân làm giảm hiệu quả: vạch sơn mờ, gồ mài mòn; một số công trình chưa được bàn giao đầy đủ cho đơn vị quản lý; thiếu kiểm soát tốc độ tại điểm nhập từ đường nhánh; thiếu hạ tầng cho người khuyết tật; điểm dừng xe buýt bị chiếm dụng. Từ đó, giải pháp đưa ra khuyến nghị riêng cho từng bối cảnh: nội thành ưu tiên thực thi cấm dừng đỗ và duy trì vạch sơn; ngoại thành tăng chiếu sáng, thoát nước và giảm tốc mạnh hơn; trường học mở
Bộ giải pháp PHC2025 là một sáng kiến phi lợi nhuận, đã được áp dụng tại TP.HCM trong năm 2025, cung cấp cho Thành phố bộ công cụ hoàn chỉnh để đánh giá, thiết kế và nhân rộng hạ tầng an toàn giao thông cho người dễ bị tổn thương. Giải pháp kết hợp bằng chứng thực địa, chuẩn mực quốc tế và tiếng nói cộng đồng, góp phần hướng tới mục tiêu giảm thương vong, xây dựng đường phố an toàn, thân thiện và đáng sống hơn cho người dân Thành phố.
Công ty Cổ phần UTC2- Đại học Giao thông Vận tải