Mã số N2103: Nghiên cứu xây dựng hệ thống giám sát hiện trạng rừng và thống kê diện tích loại đất, loại rừng trên nền tảng Google Earth Engine - áp dụng thực tại Rừng phòng hộ, đặc dụng Thành phố Hồ Chí Minh
Tài nguyên rừng đóng vai trò cốt lõi trong việc duy trì cân bằng sinh thái, bảo tồn đa dạng sinh học và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu, đặc biệt tại các đô thị lớn có tốc độ phát triển kinh tế nhanh như Thành phố Hồ Chí Minh. Việc theo dõi, cập nhật biến động hiện trạng rừng và thống kê chính xác diện tích các loại đất, loại rừng (LDLR) theo chuẩn pháp lý theo quy định pháp luật chuyên ngành là yêu cầu cấp thiết của cơ quan quản lý nhà nước về lâm nghiệp.
Tuy nhiên, các phương pháp truyền thống thường gặp khó khăn về thời gian xử lý dữ liệu không gian lớn, tính đồng bộ và khả năng tương tác trực tuyến giữa các cấp quản lý. Sự ra đời của nền tảng điện toán đám mây địa lý Google Earth Engine (GEE) kết hợp với giao diện lập trình trực quan (UI API) mở ra hướng đi mới: xây dựng các ứng dụng web GIS chuyên sâu phục vụ công tác tra cứu, thống kê và quản lý rừng thời gian thực mà không đòi hỏi phần cứng máy trạm cấu hình cao. Giải pháp này được thực hiện nhằm giải quyết bài toán đó thông qua việc tích hợp mã nguồn GEE xử lý dữ liệu không gian hiện trạng rừng Thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2025 đến nay.

Giải pháp xây dựng hệ thống tra cứu hiện trạng rừng và thống kê diện tích loại đất, loại rừng trên nền tảng Google Earth Engine, áp dụng đối với dữ liệu hiện trạng rừng Thành phố Hồ Chí Minh năm 2025. Hệ thống tích hợp dữ liệu bản đồ, thông tin thuộc tính lô rừng và các công cụ xử lý không gian trong một giao diện thống nhất, phục vụ công tác quản lý, kiểm tra và tổng hợp số liệu. Các nội dung chủ yếu của giải pháp gồm:
+ Chuẩn hóa cơ sở dữ liệu hiện trạng rừng: Tổ chức dữ liệu không gian của từng lô rừng gắn với các thông tin về đơn vị hành chính, diện tích, mã loại đất, loại rừng và các thuộc tính quản lý. Chuẩn hóa tên trường, định dạng và mã phân loại nhằm tạo sự thống nhất khi tra cứu, xử lý và tổng hợp.
+ Xây dựng bản đồ hiện trạng rừng tương tác: Thiết lập từ điển màu cho 55 mã loại đất, loại rừng trong bộ dữ liệu, giúp người sử dụng nhận biết và phân biệt các trạng thái trên bản đồ. Cho phép lựa chọn xã, phường để hiển thị phạm vi và dữ liệu tương ứng.
+ Tự động thống kê diện tích: Xây dựng công cụ lọc dữ liệu theo đơn vị hành chính, phân nhóm theo mã loại đất, loại rừng và tính tổng diện tích của từng nhóm. Kết quả hỗ trợ tổng hợp số liệu phục vụ báo cáo, rà soát và quản lý hiện trạng rừng.
+ Tra cứu thông tin đến từng lô rừng: Cho phép nhấp trực tiếp trên bản đồ hoặc nhập tọa độ GPS để xác định lô rừng tại vị trí cần kiểm tra. Lô được lựa chọn được làm nổi bật trên bản đồ và hiển thị các thông tin thuộc tính liên quan.
+ Hỗ trợ kiểm tra, đối chiếu dữ liệu: Kết hợp diện tích lưu trong bảng thuộc tính với diện tích tính từ hình học lô rừng để hỗ trợ phát hiện chênh lệch, phục vụ rà soát chất lượng dữ liệu trước khi sử dụng.
+ Tổ chức khai thác trên nền tảng trực tuyến: Cung cấp giao diện điều khiển tập trung để cán bộ thực hiện các thao tác lựa chọn địa bàn, xem bản đồ, thống kê và tra cứu vị trí trong cùng một môi trường làm việc.

Nguyên lý hoạt động của giải pháp
Giải pháp hoạt động theo nguyên lý liên kết dữ liệu không gian với dữ liệu thuộc tính, kết hợp xử lý trên nền tảng điện toán đám mây và tương tác của người sử dụng.
Mỗi lô rừng được biểu diễn bằng một đối tượng vùng trên bản đồ, đồng thời gắn với thông tin về mã xã, diện tích, loại đất, loại rừng và các thuộc tính liên quan. Đây là cơ sở để hệ thống xác định đồng thời vị trí, phạm vi và đặc điểm của đối tượng cần quản lý.

Khi người sử dụng lựa chọn một xã, phường, hệ thống lọc các lô thuộc địa bàn tương ứng. Tập dữ liệu sau khi lọc được sử dụng đồng thời để hiển thị bản đồ và thống kê diện tích. Mã loại đất, loại rừng của từng lô được đối chiếu với từ điển màu để thể hiện bằng màu sắc tương ứng; diện tích các lô được phân nhóm và cộng dồn theo từng mã phân loại để hình thành bảng thống kê.
Khi người sử dụng nhấp trên bản đồ hoặc nhập tọa độ GPS, hệ thống tạo vị trí truy vấn, xác định lô rừng có quan hệ không gian với vị trí đó, làm nổi bật ranh giới và hiển thị thông tin thuộc tính. Nhờ đó, thông tin vị trí ngoài thực địa có thể được đối chiếu với hồ sơ bản đồ để hỗ trợ kiểm tra.
Đối với diện tích, hệ thống khai thác số liệu thuộc tính và kết quả tính toán từ hình học để hỗ trợ đối chiếu. Trường hợp xuất hiện chênh lệch cần kiểm tra thêm nguồn dữ liệu, đơn vị tính, phương pháp tính diện tích và chất lượng ranh giới trước khi xác định số liệu sử dụng chính thức.
Các thao tác xử lý dữ liệu được thực hiện chủ yếu trên nền tảng Google Earth Engine; giao diện người dùng tiếp nhận yêu cầu và hiển thị kết quả. Dữ liệu bản đồ và bảng thống kê được khai thác từ cùng một nguồn, góp phần hạn chế sự không thống nhất giữa thông tin không gian và số liệu tổng hợp. Mức độ cập nhật của kết quả phụ thuộc vào dữ liệu đầu vào được đưa lên hệ thống.
Điểm mới của giải pháp
Điểm mới của giải pháp tại đơn vị là tổ chức, tích hợp và vận dụng các công cụ của Google Earth Engine thành một quy trình phục vụ trực tiếp nghiệp vụ quản lý hiện trạng rừng, với các nội dung cụ thể sau:
Thứ nhất, tích hợp bản đồ, thống kê và tra cứu lô rừng trong cùng một giao diện. Người sử dụng có thể lựa chọn địa bàn, xem hiện trạng, tổng hợp diện tích và kiểm tra thông tin từng lô theo một quy trình liên tục. Cách tổ chức này giảm thao tác chuyển đổi giữa bản đồ và các bảng tổng hợp riêng biệt.
Thứ hai, liên kết trực tiếp việc hiển thị bản đồ với thống kê diện tích theo đơn vị hành chính. Khi lựa chọn xã, phường, hệ thống sử dụng cùng tập dữ liệu đã lọc để thể hiện bản đồ và tính diện tích theo từng loại đất, loại rừng. Qua đó, nâng cao khả năng kiểm tra, đối chiếu giữa vị trí phân bố và số liệu tổng hợp.
Thứ ba, kết hợp tra cứu trên bản đồ với tọa độ GPS thực địa. Giải pháp tạo mối liên hệ giữa vị trí khảo sát và thông tin của lô rừng trong cơ sở dữ liệu, hỗ trợ cán bộ xác định nhanh đối tượng cần kiểm tra và đối chiếu hồ sơ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Thứ tư, chuẩn hóa cách biểu diễn và khai thác dữ liệu loại đất, loại rừng. Việc xây dựng từ điển màu cho 55 mã phân loại, gắn với dữ liệu thuộc tính đã được chuẩn hóa, tạo cách nhận diện thống nhất và thuận lợi cho việc tra cứu, tổng hợp, bàn giao dữ liệu giữa các cán bộ sử dụng.
Thứ năm, xây dựng cấu trúc có thể tái sử dụng và mở rộng. Các chức năng được tổ chức theo các nhóm nhiệm vụ gồm quản lý dữ liệu, hiển thị bản đồ, thống kê và truy vấn vị trí. Cấu trúc này tạo thuận lợi cho việc cập nhật dữ liệu các năm tiếp theo hoặc áp dụng cho địa bàn khác sau khi chuẩn hóa dữ liệu và điều chỉnh các tham số phù hợp.
Qua đó, giá trị mới của giải pháp thể hiện ở việc hình thành một công cụ hỗ trợ nghiệp vụ thống nhất, liên kết được dữ liệu bản đồ, số liệu diện tích và vị trí thực địa, góp phần giảm thao tác thủ công và nâng cao khả năng khai thác dữ liệu hiện trạng rừng tại đơn vị.
Về kết quả áp dụng:
Giải pháp được xây dựng và áp dụng để khai thác dữ liệu hiện trạng rừng Thành phố Hồ Chí Minh năm 2025 trên nền tảng Google Earth Engine, phục vụ tra cứu bản đồ, thống kê diện tích loại đất, loại rừng và kiểm tra thông tin đến từng lô rừng.
Sản phẩm của giải pháp là hệ thống bản đồ tương tác tích hợp các chức năng: lựa chọn địa bàn xã, phường; hiển thị hiện trạng theo từ điển màu gồm 55 mã loại đất, loại rừng; tự động tổng hợp diện tích theo từng nhóm phân loại; tra cứu thuộc tính lô rừng bằng thao tác chọn trên bản đồ hoặc nhập tọa độ GPS; hỗ trợ đối chiếu diện tích thuộc tính với diện tích tính từ hình học.
Trong thời gian áp dụng từ tháng 6 năm 2026 đến nay, hệ thống đã phục vụ hỗ trợ cung cấp thông tin cho các phòng chuyên môn và phân khu quản lý bảo vệ rừng các dữ liệu cơ sở nhằm thực hiện các đề xuất, giải pháp nâng cao quản lý và bảo vệ rừng được hiệu quả.
Về hiệu quả của giải pháp
Về thời gian và năng suất công việc: Giải pháp tự động hóa các thao tác lựa chọn địa bàn, phân nhóm loại đất, loại rừng và cộng diện tích, giảm khối lượng xử lý thủ công. Qua đối chiếu cùng một nhiệm vụ thống kê tại địa bàn các xã, thời gian xử lý công việc được nhanh chóng, đồng bộ và liên thông.
Về chất lượng thông tin: Bản đồ và bảng thống kê được khai thác từ cùng một nguồn dữ liệu (số liệu công bố hiện trạng rừng được Ủy ban nhân Thành phố Hồ Chí Minh công bố năm 2025), giúp cán bộ kiểm tra đồng thời vị trí, trạng thái và diện tích của các lô rừng, hạn chế sai sót trong quá trình lọc, sao chép và tổng hợp số liệu. Chức năng đối chiếu diện tích hỗ trợ nhận diện các trường hợp cần rà soát.
Về hiệu quả quản lý và kiểm tra thực địa: Chức năng tra cứu bằng tọa độ GPS hỗ trợ xác định lô rừng tại vị trí kiểm tra, kết nối thông tin thực địa với hồ sơ bản đồ. Cán bộ có thể chủ động tra cứu thông tin phục vụ nhiệm vụ chuyên môn, giảm thời gian yêu cầu cung cấp và tìm kiếm hồ sơ riêng lẻ. Kết quả khai thác là cơ sở hỗ trợ tổng hợp báo cáo, rà soát hiện trạng và xây dựng kế hoạch kiểm tra, quản lý bảo vệ rừng.
Về chi phí và khả năng nhân rộng: Việc sử dụng chung một hệ thống trực tuyến góp phần giảm công sức xử lý dữ liệu lặp lại và nhu cầu luân chuyển nhiều bản sao dữ liệu. Hệ thống có thể tiếp tục sử dụng cho các kỳ cập nhật sau hoặc mở rộng sang địa bàn khác thông qua chuẩn hóa dữ liệu đầu vào và điều chỉnh các tham số phù hợp.
Kết quả áp dụng và hiệu quả của giải pháp đã được Ban Quản lý Rừng phòng hộ, đặc dụng bước đầu triển khai thực nghiệm phục vụ tra cứu hiện trạng rừng, thống kê diện tích loại đất, loại rừng và hỗ trợ kiểm tra thông tin lô rừng. Qua sử dụng, giải pháp đáp ứng nhu cầu chuyên môn, giúp giảm thời gian tổng hợp, thuận tiện trong khai thác và đối chiếu dữ liệu. Các số liệu về phạm vi, kết quả và hiệu quả áp dụng nêu trong hồ sơ phù hợp với thực tế tại đơn vị.
Bùi Nguyễn Thế Kiệt (Ban Quản lý Rừng phòng hộ, đặc dụng Thành phố Hồ Chí Minh)- Viên Ngọc Tuấn Anh (Hội Khoa học Kỹ thuật Lâm nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh)