Mã số N2071: Ứng dụng App Dialysis Intake phòng ngừa quá tải dịch ở người bệnh chạy thận nhân tạo chu kỳ
Bệnh thận mạn (BTM) là tình trạng suy giảm chức năng thận kéo dài ≥3 tháng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, với hơn 850 triệu người dự kiến sẽ đứng thứ 5 về nguyên nhân tử vong toàn cầu vào năm 2040. Tại Việt Nam, BTM ảnh hưởng 12,8% với 8.000 ca mới xuất hiện mỗi năm dân số và 30.000 người mắc BTM giai đoạn cuối phải chạy thận nhân tạo (CTNT). Trong quá trình điều trị BTM và CTNT, quản lý trọng lượng khô và mức tăng cân giữa hai lần CTNT là các chỉ số quan trọng để kiểm soát quá tải dịch (FO). FO làm tăng huyết áp, phì đại thất trái, phù nề, chỉ định nhập viện và nguy cơ tử vong. Do đó, việc xác định trọng lượng khô, giám sát mức tăng cân giữa hai lần CTNT và giáo dục sức khỏe cho người bệnh (NB) là cần thiết nhằm nâng cao khả năng tự quản lý dịch, kiểm soát triệu chứng, duy trì cân bằng huyết động từ đó cải thiện chất lượng cuộc sống, đồng nghĩa với việc giảm gánh nặng chi phí điều trị và tần suất nhập viện của người bệnh.
Với sự phát triển của công nghệ số, các ứng dụng trên điện thoại thông minh đang được xem là công cụ tiềm năng hỗ trợ người bệnh quản lý bệnh mạn tính. Nghiên cứu của Rocco và cộng sự (2023) cho thấy 61% người bệnh giảm mức tăng cân giữa hai lần lọc khi sử dụng ứng dụng theo dõi dịch nhập trên điện thoại. Một báo cáo phân tích tổng hợp của Zhang và cộng sự (2025) cho thấy các can thiệp sức khỏe ứng dụng số hoá có thể cải thiện tuân thủ điều trị và hỗ trợ tự quản lý ở người bệnh chạy thận nhân tạo, mở ra tiềm năng ứng dụng công nghệ số trong chăm sóc điều dưỡng và quản lý bệnh mạn tính. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý dịch ở người bệnh CTNT tại Việt Nam vẫn còn rất hạn chế và chưa có nhiều bằng chứng về hiệu quả trong thực hành chăm sóc người bệnh. Bên cạnh đó, với áp lực số lượng người bệnh đông, trình độ học vấn, tuổi và mức độ bệnh lý khác nhau, người bệnh sau khi được tư vấn giáo dục sức khoẻ về nhà vẫn có thể quên hoặc không lưu ý các vấn đề cần theo dõi. Xuất phát từ thực tiễn trên, việc xây dựng và triển khai một ứng dụng trên điẹn thoại di động nhằm nâng cao kiến thức, thực hành kiểm soát dịch và hỗ trợ tự quản lý tại nhà cho người bệnh CTNT là cần thiết. Chính vì vậy nghiên cứu “Triển khai ứng dụng App Dialysis Intake phòng ngừa quá tải dịch ở người bệnh chạy thận nhân tạo chu kỳ” được thực hiện nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho các chiến lược chăm sóc lấy người bệnh làm trung tâm, góp phần nâng cao hiệu quả kiểm soát dịch và cải thiện kết quả điều trị lâu dài.
Giao diện app Dialysis Intake: màn hình nhắc nhập, nhập dịch, cảnh báo theo màu, cài đặt định mức


App Dialysis Intake là giải pháp số hỗ trợ người bệnh (NB) chạy thận nhân tạo chu kỳ (CTNT) tự theo dõi lượng dịch nhập từ thức ăn và nước uống hằng ngày, gắn với một hệ thống web trung tâm để bác sĩ, điều dưỡng quan sát mức tuân thủ của từng NB. Giải pháp không thay thế buổi tư vấn trực tiếp tại khoa lọc máu mà kéo dài tác dụng của buổi tư vấn đó vào đời sống hằng ngày của NB tại nhà, nơi tình trạng quá tải dịch thực sự hình thành. Bài giới thiệu trình bày giải pháp theo bốn nội dung: tính mới và sáng tạo; hiệu quả thực tế; mức độ nhân rộng, lan tỏa; năng lực thực hiện, tính bền vững và quản trị rủi ro.
Chuyển giáo dục sức khỏe từ một lần tư vấn sang đồng hành hằng ngày
Điểm yếu cố hữu của quản lý dịch ở NB CTNT là khoảng trống giữa các buổi tư vấn. NB được hướng dẫn về mức dịch được phép nhập, nhưng khi về nhà, giữa những khác biệt về tuổi, trình độ học vấn và mức độ bệnh lý, nhiều người quên hoặc không biết mình đã nhập bao nhiêu dịch trong ngày. Trong khi đó, số lượng NB đông khiến nhân viên y tế khó nhắc nhở từng người mỗi ngày. App Dialysis Intake lấp khoảng trống này bằng một cơ chế đơn giản: nhắc NB nhập lượng dịch vào 6 thời điểm trong ngày bằng lời nhắc hoặc câu hỏi, để việc kiểm soát dịch nhập trở thành một phần của sinh hoạt hằng ngày thay vì chỉ là lời dặn trong buổi khám.
Cá thể hóa định mức dịch nhập theo chỉ định của bác sĩ
Các ứng dụng nhắc uống nước phổ biến hiện nay (theo khảo sát bước đầu của nhóm trên kho ứng dụng) được thiết kế để khuyến khích người dùng uống đủ hoặc uống nhiều nước hơn. App Dialysis Intake vận hành theo logic ngược lại: đặt một mức trần dịch nhập. Mức dịch nhập tối đa và cân nặng cố định của từng NB do bác sĩ hoặc điều dưỡng chăm sóc cài đặt vào app, căn cứ cân nặng và mức độ bệnh đang điều trị, và được điều chỉnh ở lần tái khám tiếp theo. Dữ liệu triển khai cho thấy tính cá thể hóa này là cần thiết: trong 118 NB, mức giới hạn dao động từ 500 đến 2.000 ml/ngày với 9 mức khác nhau, trung vị 600 ml. Một công cụ dùng chung một mục tiêu cho mọi người sẽ không phù hợp với nhóm đối tượng này.
Cảnh báo trực quan theo màu và nhắc nhở chủ động
Khi lượng dịch nhập trong ngày tiến gần hoặc chạm định mức, app đưa ra cảnh báo theo màu để NB nhận biết mức nguy cơ quá tải dịch của mình và điều chỉnh ngay trong ngày, thay vì chỉ biết kết quả ở lần cân tại buổi lọc kế tiếp. Cách thể hiện bằng màu sắc và biểu tượng giúp thông tin y khoa dễ hiểu hơn với NB lớn tuổi. Toàn bộ giao diện bằng tiếng Việt, dùng biểu tượng đơn giản, thân thiện, nhằm giảm rào cản sử dụng đối với nhóm đối tượng ít quen công nghệ.

Mô hình kết nối hai đầu: người bệnh tại nhà và đội ngũ chăm sóc tại bệnh viện
Sáng tạo quan trọng của giải pháp nằm ở kết nối dữ liệu giữa hai đầu. Ngoài app cài trên điện thoại cá nhân của NB (iOS và Android), hệ thống có web trung tâm để bác sĩ, điều dưỡng theo dõi việc nhập thức ăn, nước uống của từng NB theo ngày, tuần hoặc tháng. Nhờ đó nhân viên y tế có các chỉ số cụ thể để điều chỉnh việc điều trị, chăm sóc, nhận diện sớm những NB thường xuyên vượt mức hoặc ngừng ghi nhận để chủ động nhắc nhở. Dữ liệu có thể xuất ra Excel để tổng hợp báo cáo theo từng ca và theo kỳ. Đây là sự chuyển dịch từ chăm sóc phản ứng (phát hiện quá tải dịch khi NB đã tăng cân, phù hoặc khó thở) sang chăm sóc chủ động dựa trên dữ liệu liên tục.
Tiếp cận lấy điều dưỡng làm trung tâm, dựa trên bằng chứng quốc tế và bản địa hóa cho Việt Nam
Giải pháp được thiết kế theo hướng can thiệp hành vi mà y văn quốc tế đã ghi nhận: đặt mục tiêu, tự theo dõi và nhận phản hồi. Nghiên cứu thí điểm của Rocco và cộng sự (2023) về ứng dụng quản lý dịch nhập trên điện thoại ở NB chạy thận, cùng phân tích tổng hợp của Zhang và cộng sự (2025) về can thiệp sức khỏe số hóa ở NB chạy thận, cho thấy hướng đi này có cơ sở khoa học. Tuy nhiên, như đã trình bày ở mục II, việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý dịch ở NB CTNT tại Việt Nam còn hạn chế và chưa có nhiều bằng chứng về hiệu quả trong thực hành.
Đóng góp mới của nhóm là tối ưu hoá giải pháp tại Việt Nam: giao diện app bằng tiếng Việt; quy trình cài đặt định mức do bác sĩ, điều dưỡng chỉ định; vận hành trong điều kiện khoa lọc máu tại bệnh viện công có đông người bệnh; và tạo ra dữ liệu thực tế về mức tuân thủ dịch nhập của 118 NB. Nhóm không tuyên bố đây là ứng dụng đầu tiên trên thế giới, mà là một giải pháp được thiết kế và kiểm chứng phù hợp với bối cảnh chăm sóc NB chạy thận tại Việt Nam.
Hiệu quả thực tế
Giải pháp được triển khai thí điểm trên 118 NB bệnh thận mạn CTNT chu kỳ tại Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức trong 30 ngày (từ 21/09/2026 đến 20/10/2026). Dữ liệu do chính NB nhập qua app và được hệ thống lưu trữ tập trung, xuất thành báo cáo lượng nước nhập (2.070 lượt ngày ghi nhận) và báo cáo cân nặng (trung bình 3,1 lần ghi nhận mỗi NB). Các chỉ số dưới đây là thống kê mô tả trên toàn bộ NB có dữ liệu.

Trung bình mỗi NB nhập lượng dịch 17,5 ngày trong 30 ngày (58,5% số ngày). Có 74/118 NB (62,7%) nhập từ 15 ngày trở lên và 12 NB nhập đủ cả 30 ngày. Số lượt ghi nhận giữa bốn tuần đầy đủ ổn định ở mức 469 đến 502 lượt ngày mỗi tuần, cho thấy app được sử dụng đều đặn trong cả tháng mà không suy giảm dần. Đây là chỉ báo quan trọng đối với một giải pháp phụ thuộc vào sự chủ động của NB, trong nhóm đối tượng có nhiều khác biệt về tuổi, trình độ học vấn và mức độ bệnh lý.
Lượng nước nhập trung bình của 118 NB bằng 61,0% mức giới hạn được chỉ định (trung vị 52,5%); 98/118 NB (83,1%) có tỷ lệ trung bình dưới 100%, nghĩa là phần lớn NB giữ lượng dịch trong phạm vi cho phép. Giá trị của dữ liệu còn nằm ở khả năng nhận diện nhóm cần chú ý: 20 NB (16,9%) có tỷ lệ trung bình từ 100% trở lên; 47 NB (39,8%) từng vượt giới hạn ít nhất một ngày, với tổng 275 lượt ngày (13,3% số lượt ghi nhận). Mức độ vượt không đồng đều: một nửa số NB từng vượt chỉ vượt từ 1 đến 3 ngày trong tháng, trong khi 11 NB vượt từ 10 ngày trở lên. Nhờ vậy điều dưỡng có thể ưu tiên tư vấn cho 11 NB này thay vì dàn trải cho toàn bộ 118 NB.


Dữ liệu cũng cho thấy mối liên quan giữa mức giới hạn và nguy cơ vượt: nhóm giới hạn 500 ml có tỷ lệ nhập trung bình 83,9%, với 15/42 NB (35,7%) vượt giới hạn và chiếm 15 trong 20 NB vượt giới hạn, trong khi nhóm giới hạn 1.000 ml chỉ đạt 37,9%. Với giới hạn thấp, chỉ cần uống thêm khoảng một cốc là chạm hoặc vượt mức, nên nhóm này cần được hướng dẫn kỹ hơn về cách chia nhỏ lượng dịch trong ngày. Đây là loại thông tin mà app giúp tổng hợp được một cách hệ thống.
Cân nặng trung bình của nhóm tăng nhẹ +0,63 kg (+1,2% cân nặng ban đầu) sau 30 ngày, từ 57,5 kg lên 58,1 kg. Trong 118 NB, 51 NB (43,2%) tăng cân, 45 NB (38,1%) không đổi và 22 NB (18,6%) giảm cân. Phần lớn mức tăng ở ngưỡng nhẹ: 23 NB tăng dưới 2 kg, 14 NB tăng từ 2 đến dưới 3 kg và 14 NB (11,9%) tăng từ 3 kg trở lên. Nhóm 14 NB này là đối tượng được ưu tiên đối chiếu với lượng dịch nhập và trọng lượng khô để bác sĩ xem xét.
Nhóm xin nêu rõ giới hạn khi diễn giải: đây là chênh lệch giữa cân nặng đầu kỳ và cuối kỳ, chưa phải mức tăng cân giữa hai lần chạy thận (IDWG) vì dữ liệu hiện chưa ghi mốc trước hoặc sau lọc. Ngoài ra, 32 NB chỉ có một lần ghi nhận cân nên thay đổi của họ được tính bằng 0, làm mức tăng trung bình chung thấp hơn thực tế; nếu chỉ xét 47 NB có từ 3 lần ghi nhận trở lên, mức tăng trung bình là +1,18 kg. Vì vậy kết quả cân nặng hiện nay nên được hiểu là bằng chứng bước đầu cho khả năng giám sát, chưa phải bằng chứng về hiệu quả giảm tăng cân.
Đối tượng thụ hưởng trực tiếp là NB bệnh thận mạn giai đoạn cuối đang CTNT chu kỳ, một nhóm lớn với khoảng 30.000 người tại Việt Nam theo số liệu nêu ở mục II. Quá tải dịch làm tăng huyết áp, phì đại thất trái, phù nề, nhập viện và nguy cơ tử vong, vì vậy mọi cải thiện về kiểm soát dịch đều có ý nghĩa y tế và kinh tế. Ở giai đoạn này, giải pháp đã tạo ra ba giá trị: (1) NB có công cụ nhắc nhở và cảnh báo ngay tại nhà; (2) đội ngũ chăm sóc có dữ liệu theo ngày, tuần, tháng thay vì chỉ quan sát ở buổi lọc; (3) cơ sở y tế có số liệu để phân tầng NB có nguy cơ và phân bổ nguồn lực tư vấn.
Các lợi ích dài hạn như giảm tỷ lệ nhập viện, giảm chi phí điều trị và cải thiện chất lượng sống là hướng tác động kỳ vọng, sẽ được đo lường ở giai đoạn tiếp theo với các chỉ số như IDWG, huyết áp trước lọc, số lần nhập viện do quá tải dịch, điểm kiến thức tự quản lý dịch và mức độ hài lòng của NB.
Hà Thị Như Xuân (Trường Điều dưỡng-KTYH, Đại học Y Dược TPHCM )