Mã số N2068: Giải pháp chiết xuất pectin sinh học từ phụ phẩm nông nghiệp phục vụ lĩnh vực thực phẩm và bao bì xanh

  - Chia sẻ:    

Trong bối cảnh xã hội hiện nay việc sử dụng rác thải nhựa càng ngày càng phổ biến và đang gây áp lực lớn lên môi trường và hơn thế nữa các cơ sở chế biến trái cây như: cam, bưởi, quýt,… lại thải ra một lượng vỏ rất lớn và lượng phụ phẩm rất giàu pectin nhưng chưa khai thác hiệu quả về mặt sinh học và tiềm năng kinh tế. Và việc phát triển các vật liệu sinh học có khả năng thay thế bao bì nhựa truyền thống đang trở thành một nhu cầu cấp thiết. Hơn thế nữa, Việt Nam là quốc gia có thế mạnh về nông nghiệp, sở hữu nguồn phụ phẩm lớn từ quá trình sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản. 

Xuất phát từ hai vấn đề trên, dự án BioPectin - Giải pháp chiết xuất pectin sinh học từ phụ phẩm nông nghiệp phục vụ lĩnh vực thực phẩm và bao bì xanh được nghiên cứu và phát triển nhằm tận dụng phụ phẩm từ các loại trái cây họ citrus như cam, quýt, bưởi,… để chiết xuất pectin, một loại polysaccharide tự nhiên có khả năng tạo gel và hình thành màng sinh học.

Không dừng lại ở việc thu hồi pectin để tạo bột như một nguyên liệu đơn lẻ, BIOPECTIN định hướng phát triển hệ sinh thái gồm ba dòng sản phẩm có tính liên kết:

Bột BioPectin: vừa có ứng dụng là chất tạo gel vừa ổn định cấu trúc trong thực phẩm vừa là nguyên liệu nền để có thể phát triển thành các vật liệu sinh học như: bao bì sinh học và dịch phủ sinh học 

Màng bao sinh học BIOPECTIN: Giúp bảo vệ thực phẩm, đóng gói và bảo vệ thực phẩm hướng đến một phần nào đó có thê thay thế được bao bì nhựa. Bên cạnh đó, bao bì sinh học đang tích hợp chỉ thị nhạy pH để có thể nhận diện được hư hỏng của thực phẩm một cách trực quan dựa vào sự thay đổi màu sắc của bao bì. 

Dịch phủ sinh học BIOPECTIN: Dung dịch tạo lớp phủ trên bề mặt rau củ, trái cây, hướng đến hạn chế tác động của môi trường và hỗ trợ bảo quản nông sản sau thu hoạch.

Điểm cốt lõi của dự án là xây dựng chuỗi giá trị theo định hướng từ phụ phẩm nông nghiệp đang được khai thác ở giá trị thấp sau đó thu hồi pectin, tạo bột và phối trộn với cellulose và glyxerol để có thể phát triển thành màng bao sinh học và dịch phủ sinh học. Bên cạnh đó có sự kết hợp giữa nghiên cứu công nghệ, phát triển sản phẩm ứng dụng và mô hình kinh doanh tuần hoàn.

Dự án sử dụng vỏ trái cây họ citrus, đặc biệt là vỏ cam, quýt và bưởi,… làm nguồn nguyên liệu chính. Đây là nhóm phụ phẩm được thải ra rất nhiều ở các cơ sở chế biến trái cây. 

Quy trình công nghệ được xây dựng theo sáu công đoạn chính: thu gom phụ phẩm, sơ chế nguyên liệu, chiết xuất pectin, tinh sạch và tạo bột, phối trộn vật liệu sinh học, cuối cùng là đánh giá chất lượng sản phẩm.

Quy trình sản xuất: 

Trong quá trình chiết xuất, BIOPECTIN định hướng ứng dụng phương pháp hóa học xanh, kiểm soát các thông số như pH, nhiệt độ và thời gian xử lý nhằm tối ưu hiệu suất thu hồi pectin, đồng thời giảm lãng phí nguyên liệu.

Một hướng nghiên cứu quan trọng là tối ưu pectin có độ este hóa thấp (LM, DE dưới 50%), có khả năng tạo gel thông qua tương tác với ion Ca²⁺. Đặc tính này tạo cơ sở cho việc phát triển các công thức ứng dụng trong thực phẩm và vật liệu sinh học.

BIOPECTIN không chỉ phát triển một loại sản phẩm mà BIOPECTIN hướng đến phát triển một hệ sinh thái sản phẩm theo chuỗi giá trị tích hợp.

Trong bộ sản phẩm BIOPECTIN, bột BIOPECTIN sẽ đóng vai trò là nguyên liệu nền, từ đó phát triển thành các sản phẩm màng bao sinh học và dịch phủ sinh học có các chức năng khác nhau.

Màng bao sinh học được định hướng cho thực phẩm khô, rau củ và các sản phẩm cần khay bảo quản. Trong khi đó, dịch phủ sinh học hướng đến bảo quản trái cây, rau củ sau thu hoạch thông qua phương pháp phun trực tiếp trên bề mặt thực phẩm.

Lợi thế khác biệt của BIOPECTIN tập trung vào ba yếu tố: 

Thứ nhất, nguồn nguyên liệu gắn với kinh tế tuần hoàn. Việc sử dụng phụ phẩm citrus giúp biến nguồn phụ phẩm có giá trị thấp thành nguyên liệu sản xuất vật liệu sinh học như bao bì sinh học và dịch phủ sinh học.

Thứ hai, phát triển đa dạng sản phẩm trên cùng nền tảng công nghệ. Từ pectin sinh học phát triển thành màng bao sinh học và dịch phủ sinh học và các ứng dụng vật liệu khác, nâng cao khả năng khai thác thương mại.

Thứ ba, định hướng cá nhân hóa giải pháp theo nhu cầu khách hàng. BIOPECTIN có thể điều chỉnh đặc tính vật liệu theo yêu cầu bảo quản và điều kiện sử dụng của từng nhóm doanh nghiệp.

BIOPECTIN xác định lợi thế cạnh tranh dài hạn không chỉ nằm ở nguyên liệu pectin mà còn ở sự kết hợp giữa công thức phối trộn, quy trình sản xuất, khả năng kiểm soát chất lượng và mạng lưới cung ứng phụ phẩm.

Những yếu tố như tỷ lệ phối trộn pectin – cellulose – glycerol, điều kiện chiết xuất, phương pháp tạo màng và quy trình ứng dụng theo từng nhóm thực phẩm là cơ sở để nhóm nghiên cứu tiếp tục hoàn thiện bí quyết kỹ thuật.

Về sở hữu trí tuệ, dự án định hướng xây dựng và bảo hộ thương hiệu BIOPECTIN, quản lý công thức và quy trình kỹ thuật dưới hình thức bí mật kinh doanh khi phù hợp; đồng thời xem xét khả năng đăng ký bảo hộ đối với các giải pháp kỹ thuật đáp ứng điều kiện pháp lý.

Đối với những công thức và quy trình mới hình thành trong giai đoạn nghiên cứu tiếp theo, dự án sẽ tiến hành đánh giá tính mới, khả năng ứng dụng công nghiệp và phạm vi bảo hộ trước khi lựa chọn hình thức đăng ký phù hợp.

Thay vì chỉ sử dụng vỏ cảm, quýt, bưởi,… làm phân bón hoặc bỏ đi không được sử dụng hiệu quả, dự án hướng đến thu hồi pectin để phát triển thành các vật liệu sinh học có giá trị cao hơn. 

Dự án mở ra cơ hội hình thành chuỗi liên kết kinh tế giữa các cơ sở chế biến nông sản, đơn vị thu gom phụ phẩm, đơn vị nghiên cứu công nghệ và doanh nghiệp sản xuất bao bì.

Trong dài hạn, khi quy trình được chuẩn hóa và quy mô sản xuất được mở rộng, BIOPECTIN kỳ vọng tối ưu chi phí nguyên liệu, vận chuyển và sản xuất, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.

Để đánh giá mực độ phù hợp của giải pháp, nhóm BIOPECTIN đã thực hiện khảo sát 53 người tiêu dùng và phỏng vấn sâu 8 người có liên quan đến hoạt động sử dụng, kinh doanh hoặc bảo quản thực phẩm.

Kết quả khảo sát ghi nhận:

  •      77,3% người tham gia quan tâm hoặc rất quan tâm đến bao bì sinh học thân thiện với môi trường.

  •     81,2% cho biết chắc chắn hoặc có thể sẵn sàng dùng thử BIOPECTIN nếu sản phẩm được chứng minh an toàn và hiệu quả.

  •      90,6% chấp nhận khả năng trả mức giá cao hơn bao bì nhựa thông thường ở những mức khác nhau.

  •      84,9% bày tỏ lo ngại về tình trạng bao bì nhựa khó phân hủy và gây ô nhiễm môi trường.

Đặc biệt, màng bao sinh học đạt mức đánh giá phù hợp trung bình 4,04/5 trong khảo sát ban đầu, cao hơn các sản phẩm còn lại trong bộ giải pháp.

Tiếp nối giai đoạn khảo sát nhu cầu, nhóm tiến hành đánh giá prototype với 52 người tham gia, gồm 43 người tiêu dùng cá nhân và 9 đại diện thuộc nhóm khách hàng doanh nghiệp tiềm năng.

Kết quả ghi nhận mức độ hài lòng chung đối với giải pháp đạt trung bình 4,37/5, với 90,4% người tham gia đánh giá ở mức hài lòng hoặc rất hài lòng.

Riêng màng bao sinh học đạt điểm đánh giá trung bình 4,54/5 theo bảng kết quả kiểm thử, cho thấy đây là sản phẩm nhận được tín hiệu tích cực nổi bật.

Đối với dịch phủ sinh học, 86,5% người tham gia cho biết sẵn sàng thử nghiệm sản phẩm khi đáp ứng các điều kiện về kiểm định an toàn, hiệu quả bảo quản và giá thành.

Những kết quả trên là cơ sở để BIOPECTIN xác định màng bao sinh học làm sản phẩm khả dụng tối thiểu (MVP) ưu tiên phát triển, đồng thời tiếp tục nghiên cứu bột BioPectin như nguyên liệu nền và dịch phủ sinh học như dòng sản phẩm mở rộng.

BIOPECTIN hướng đến giải quyết đồng thời hai nguồn chất thải: phụ phẩm nông nghiệp được thải ra và rác thải từ bao bì nhựa truyền thống.

Thông qua việc sử dụng vỏ trái cây làm nguyên liệu sản xuất pectin, dự án góp phần mở rộng khả năng tái sử dụng sinh khối nông nghiệp, giảm lãng phí tài nguyên và tạo thêm giá trị từ chuỗi chế biến thực phẩm.

Mặt khác, việc phát triển màng bao và dịch phủ sinh học tạo cơ sở để từng bước thay thế một phần vật liệu nhựa trong các ứng dụng phù hợp.

Sản phẩm được định hướng có khả năng phân hủy sinh học. Để chứng minh đầy đủ lợi ích môi trường, nhóm tiếp tục xây dựng chương trình kiểm nghiệm tốc độ phân hủy, điều kiện phân hủy và đánh giá tác động của vật liệu sau sử dụng.

Dự án gắn với ba Mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc: SDG 9 về công nghiệp, đổi mới sáng tạo và cơ sở hạ tầng; SDG 12 về tiêu dùng và sản xuất có trách nhiệm; SDG 13 về hành động ứng phó với biến đổi khí hậu.

Nguyễn Thị Yến Phượng- Mai Thị Tuyết Nga - Trần Hiếu