Mã số N2037: Dự án Nâng cao Nhận thức và Giáo dục thiết yếu về tự sát tại Việt Nam (Suicide Awareness & Vital Education in Vietnam – SAVE VN)
Tự sát ở thanh thiếu niên là một vấn đề sức khỏe cộng đồng đáng quan tâm tại Việt Nam. Một nghiên cứu trên học sinh trung học phổ thông tại Hà Nội ghi nhận tỷ lệ học sinh có ý nghĩ tự sát, lập kế hoạch tự sát và từng cố gắng tự sát trong vòng 12 tháng lần lượt là 14,2%, 5,5% và 3,0%. Những số liệu này cho thấy sự cần thiết của các chương trình phòng ngừa tự sát, đặc biệt trong môi trường học đường.
Giáo viên là những người thường xuyên tiếp xúc với học sinh, có điều kiện nhận diện sớm các thay đổi về tâm lý, hành vi và dấu hiệu cảnh báo nguy cơ tự sát. Tuy nhiên, giáo viên không phải là chuyên gia sức khỏe tâm thần và thường thiếu kiến thức, kỹ năng cũng như nguồn lực hỗ trợ để ứng phó với những trường hợp có nguy cơ.
Dự án SAVE VN (Suicide Awareness & Vital Education in Vietnam) phát triển từ dự án SPEFT (https://www.reach.edu.vn/speft), được tài trợ 1.000 USD bởi REACH (https://www.reach.edu.vn/) trong giai đoạn 2022–2023, với sự hướng dẫn và hỗ trợ chuyên môn của các chuyên gia, đặc biệt là TS. Bùi Phương Linh (Đại học VinUni). Sau một năm triển khai, dự án đã xây dựng thành công khóa học trực tuyến miễn phí về dự phòng tự sát dành cho giáo viên và nhân viên trường trung học (Link: https://courses.reach.edu.vn/courses/phong-ngua-tu-sat-cho-giao-vien-trung-hoc). Chỉ trong tuần đầu ra mắt, khóa học thu hút gần 1.000 lượt đăng ký và đến nay vẫn tiếp tục được duy trì trên nền tảng REACH như một nguồn học liệu miễn phí về dự phòng tự sát ở thanh thiếu niên.

Tính mới và sáng tạo của dự án
Thứ nhất, phát triển chương trình dựa trên bằng chứng khoa học và nhu cầu thực tế tại Việt Nam. Thay vì áp dụng nguyên mẫu các chương trình phòng ngừa tự sát quốc tế, nhóm nghiên cứu tiến hành đánh giá nhu cầu tập huấn của giáo viên và thực hiện nghiên cứu định tính với 11 chuyên gia, nhà giáo dục và cán bộ hoạt động trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần thuộc ba miền Bắc, Trung, Nam. Kết quả nghiên cứu được sử dụng làm cơ sở điều chỉnh nội dung đào tạo phù hợp với bối cảnh văn hóa, môi trường giáo dục và hệ thống hỗ trợ tại Việt Nam.
Thứ hai, kết hợp nâng cao nhận thức với phát triển kỹ năng ứng phó thực tế. Chương trình không chỉ cung cấp kiến thức về tự sát mà còn hướng dẫn giáo viên nhận diện dấu hiệu cảnh báo, xác định yếu tố nguy cơ và yếu tố bảo vệ, thực hành ứng phó với học sinh có nguy cơ và kết nối với các nguồn lực hỗ trợ chuyên môn. Phương pháp đào tạo kết hợp thảo luận nhóm, đóng vai tình huống, chia sẻ kinh nghiệm và đánh giá trước – sau tập huấn. Qua đó, giáo viên được chuẩn bị để thực hiện vai trò hỗ trợ ban đầu và chuyển gửi phù hợp, thay vì phải đảm nhận công việc đánh giá hoặc điều trị chuyên sâu.
Thứ ba, xây dựng mô hình đào tạo linh hoạt, kết hợp trực tuyến và trực tiếp. Chương trình được triển khai dưới ba hình thức: khóa học trực tuyến tự học trên nền tảng REACH, các buổi tập huấn trực tuyến định kỳ và tập huấn trực tiếp tại trường học. Cách tiếp cận này giúp giảm rào cản về địa lý, thời gian và nguồn lực, tạo điều kiện để giáo viên ở nhiều địa phương tiếp cận kiến thức và kỹ năng phòng ngừa tự sát.
Hiệu quả thực tế và tác động đối với cộng đồng

SAVE VN hướng tới giải quyết một vấn đề xã hội có ý nghĩa cấp thiết: khoảng trống về năng lực nhận diện và hỗ trợ học sinh có nguy cơ tự sát trong môi trường học đường.
Từ tháng 3/2023 đến thời điểm báo cáo, chương trình đã ghi nhận những kết quả triển khai cụ thể:
1.890 lượt đăng ký khóa học trực tuyến tự học trên nền tảng REACH, trong đó 320 lượt hoàn thành khóa học.
586 lượt tham gia tại sáu hoạt động tập huấn trực tiếp ở các trường học.
820 lượt tham gia tại 12 buổi tập huấn trực tuyến định kỳ trong giai đoạn 2025–2026.
Tổng cộng 1.726 lượt hoàn thành hoặc tham gia hoạt động đào tạo, theo số liệu tổng hợp trong báo cáo sáng kiến.
Các hoạt động tập huấn trực tiếp được tổ chức tại Trường THPT Nguyễn Hữu Cầu, Trường liên cấp Đức Trí, Trường liên cấp Hoa Sen, Trường Ngôi sao Hà Nội, Trường FPT Cầu Giấy và Trường liên cấp FPT Bắc Giang.

Tối ngày 19/09/2026, SAVE VN rất vui khi được đồng hành cùng hơn 50 anh chị và các bạn học viên trong buổi tập huấn định kỳ với chủ đề “Phòng ngừa tự sát trong bối cảnh học đường”
Bên cạnh kết quả triển khai đào tạo, dự án còn tạo ra sản phẩm nghiên cứu khoa học. Nghiên cứu Needs for suicide literacy and training among Vietnamese teachers: Findings from a cross-sectional study đã được công bố trên tạp chí quốc tế Asian Journal of Psychiatry năm 2026 (Q1). Công trình góp phần cung cấp bằng chứng về nhu cầu nâng cao hiểu biết và đào tạo phòng ngừa tự sát cho giáo viên Việt Nam, đồng thời hỗ trợ việc xây dựng các chương trình can thiệp phù hợp với thực tiễn.
Về tác động xã hội, dự án góp phần tăng khả năng tiếp cận kiến thức phòng ngừa tự sát cho đội ngũ giáo viên, thúc đẩy sự tham gia của nhà trường trong công tác chăm sóc sức khỏe tâm thần và xây dựng kết nối giữa môi trường giáo dục với các nguồn lực hỗ trợ chuyên môn.
Hiệu quả của chương trình được định hướng đánh giá thông qua kiến thức và kỹ năng trước – sau đào tạo, mức độ hài lòng của người tham gia và khả năng chuyển gửi các trường hợp có nguy cơ đến dịch vụ chuyên môn. Các kết quả định lượng về mức cải thiện kiến thức, kỹ năng hoặc hành vi hỗ trợ cần được bổ sung khi có dữ liệu đánh giá tương ứng.
Mức độ nhân rộng, lan tỏa và khả năng áp dụng
Một trong những ưu điểm nổi bật của SAVE VN là khả năng triển khai trong nhiều điều kiện giáo dục khác nhau mà không phụ thuộc hoàn toàn vào việc tổ chức các khóa đào tạo trực tiếp.
Thực tế triển khai cho thấy chương trình đã tiếp cận các cơ sở giáo dục công lập, tư thục và trường liên cấp, với những quy mô tập huấn khác nhau. Việc tổ chức các buổi đào tạo trực tuyến định kỳ còn tạo điều kiện cho giáo viên tham gia mà không cần di chuyển đến địa điểm tập huấn.

Khả năng nhân rộng của dự án được thể hiện qua ba yếu tố:
Khả năng tiếp cận rộng rãi: Khóa học trực tuyến tự học cho phép người tham gia chủ động lựa chọn thời gian và tiến độ học tập. Đây là giải pháp phù hợp với đặc thù công việc của giáo viên và những địa phương gặp khó khăn trong việc tiếp cận các chương trình đào tạo chuyên môn.
Khả năng thích ứng với các nhóm đối tượng và đơn vị giáo dục: Nội dung cốt lõi của chương trình có thể được điều chỉnh theo cấp học, vai trò chuyên môn và nhu cầu thực tế của từng đơn vị. Ngoài giáo viên, mô hình còn có tiềm năng áp dụng cho cán bộ quản lý, nhân sự tham vấn học đường và những người làm việc trực tiếp với thanh thiếu niên.
Khả năng lan tỏa thông qua hệ thống giáo dục: Việc trang bị kiến thức và kỹ năng cho giáo viên tạo cơ hội để các nội dung phòng ngừa tự sát được đưa vào hoạt động hỗ trợ học sinh thường xuyên tại nhà trường. Những giáo viên đã tham gia tập huấn cũng có thể góp phần nâng cao nhận thức của đồng nghiệp và thúc đẩy việc xây dựng quy trình hỗ trợ học sinh có nguy cơ tại đơn vị.
Với mô hình đào tạo kết hợp, SAVE VN có tiềm năng tiếp tục mở rộng đến các trường học ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa và những địa phương còn hạn chế về nguồn lực sức khỏe tâm thần.
Về định hướng phát triển, SAVE VN có thể tiếp tục mở rộng phạm vi triển khai, hoàn thiện nội dung đào tạo dựa trên phản hồi của giáo viên và tăng cường đánh giá hiệu quả bằng các nghiên cứu theo dõi trước – sau tập huấn. Việc phát triển hệ thống đánh giá năng lực thực hành, duy trì kỹ năng và khả năng ứng dụng trong thực tế sẽ góp phần củng cố bằng chứng khoa học và nâng cao chất lượng chương trình. Về lâu dài, SAVE VN hướng tới phát triển một mô hình đào tạo phòng ngừa tự sát trong trường học có cơ sở khoa học, phù hợp với bối cảnh Việt Nam, có khả năng nhân rộng và góp phần xây dựng môi trường giáo dục an toàn hơn cho thanh thiếu niên.
Đường dẫn khóa học trực tuyến tự học (self-paced): https://courses.reach.edu.vn/courses/phong-ngua-tu-sat-cho-giao-vien-trung-hoc
Đường dẫn trang tin dự án và đăng ký học trực tuyến: www.facebook.com/savevn22
Phụ lục bài báo khoa học đăng trên tạp chí Q1 - Asian Journal of Psychiatry qua dữ liệu thu thập từ dự án trên: Le, K., Ngo, T., Nguyen, T. B. T., Bui, L., & Chien, L.-Y. (2026). Needs for suicide literacy and training among Vietnamese teachers: Findings from a cross-sectional study. Asian Journal of Psychiatry, 119, Article 104946. https://doi.org/10.1016/j.ajp.2026.104946
Lê Đào Anh Khương (Giảng viên, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG TP.HCM)