Mã số N2003: SaRLAB được phát triển nhằm số hóa và tích hợp hoạt động quản lý phòng thí nghiệm trên một nền tảng, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, hỗ trợ đào tạo và nghiên cứu, tăng khả năng truy xuất dữ liệu và kiểm soát an toàn.
Phòng thí nghiệm tại các cơ sở đào tạo, nghiên cứu và y tế phải quản lý đồng thời nhiều nhóm tài nguyên và hoạt động như hóa chất, thiết bị, dụng cụ, sinh phẩm, vật tư, người sử dụng, học liệu, SOP, dữ liệu và thông tin an toàn. Phương thức quản lý bằng hồ sơ giấy, bảng tính hoặc các công cụ rời rạc làm dữ liệu phân tán, khó cập nhật, truy xuất và kiểm soát.
SaRLAB – Hệ thống quản lý và số hóa phòng thí nghiệm là nền tảng quản lý phòng thí nghiệm được phát triển theo kiến trúc module, tích hợp cơ sở dữ liệu, API và giao diện người dùng, với 72 chức năng phục vụ quản lý hóa chất, thiết bị, dụng cụ, sinh phẩm, dữ liệu, học liệu, SOP, người sử dụng và an toàn. Hệ thống ứng dụng QR, phân quyền, kiểm soát truy cập, bảo mật và sao lưu dữ liệu để hỗ trợ nhận diện, truy xuất và quản lý thông tin.
Quá trình hình thành và phát triển Hệ thống SaRLAB
Hình ảnh triển khai giới thiệu Hệ thống SaRLAB tại bộ môn hóa học, ĐHYD Tp. Hồ Chí Minh
SaRLAB được hình thành từ nhu cầu thực tế về chuyển đổi số trong quản lý phòng thí nghiệm. Phòng thí nghiệm là môi trường đặc thù, đồng thời phục vụ đào tạo, thực hành, nghiên cứu khoa học, kiểm nghiệm và phát triển chuyên môn. Trong quá trình vận hành, một phòng thí nghiệm phải quản lý nhiều nhóm đối tượng có mối liên hệ với nhau như hóa chất, sinh phẩm, thiết bị, dụng cụ, vật tư, người sử dụng, học liệu, SOP, dữ liệu và thông tin an toàn. Việc quản lý bằng hồ sơ giấy, bảng tính hoặc nhiều công cụ riêng lẻ dễ dẫn đến phân tán dữ liệu, khó cập nhật, khó truy xuất và khó kiểm soát. Trong bối cảnh chuyển đổi số, nhu cầu thực tế không chỉ là đưa một số biểu mẫu lên môi trường điện tử mà cần một hệ thống có khả năng tích hợp dữ liệu, tài nguyên, con người, quy trình và hoạt động phòng thí nghiệm. Từ yêu cầu đó, SaRLAB được hình thành và phát triển theo hướng xây dựng một nền tảng số phục vụ quản lý phòng thí nghiệm.
SaRLAB được khởi xướng và phát triển từ năm 2023 (MC01). Trong giai đoạn đầu, giải pháp tập trung vào việc xây dựng mô hình quản lý phòng thí nghiệm Hóa học trên môi trường số. Năm 2023, hướng nghiên cứu về chuyển đổi số trong xây dựng mô hình quản lý phòng thí nghiệm Hóa học bằng phần mềm ứng dụng SaRLAB, ChemLAB đã được công bố trên Tạp chí Công Thương (MC02). Năm 2024, SaRLAB được báo cáo tại Hội nghị khoa học Kỹ thuật Đại học Y Dược lần thứ 40 (MC03) và được công nhận là sáng kiến kinh nghiệm cấp cơ sở (MC04), và tiếp tục được lựa chọn giới thiệu ở các hoạt động khoa học khác, trong đó có Hội nghị Khoa học Viện Pasteur Thành phố Hồ Chí Minh với nội dung về chuyển đổi số trong quản lý phòng xét nghiệm (MC05). Những kết quả này tạo tiền đề để SaRLAB tiếp tục được triển khai và đánh giá có hệ thống từ năm 2025.
Năm 2025, SaRLAB được triển khai và đánh giá trong khuôn khổ đề tài “Triển khai và đánh giá hiệu quả phần mềm SaRLAB trong chuyển đổi số quản lý phòng thí nghiệm”. Nghiên cứu được thực hiện với 50 người sử dụng theo hướng dẫn (MC06) và đánh giá bằng mô hình Chấp nhận Công nghệ mở rộng (TAM). Kết quả nghiên cứu được công bố trong Kỷ yếu Hội nghị Hóa học toàn quốc lần thứ IX năm 2025, cung cấp các bằng chứng định lượng về mức độ chấp nhận và hiệu quả của giải pháp (MC07).
Năm 2026, đề tài tiếp tục được hoàn thiện và nghiệm thu tại Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh. Đồng thời, SaRLAB tiếp tục phát triển, cùng với các module thành phần đã hình thành 4 giải pháp hữu ích được chấp nhận đơn của cục sở hữu trí tuệ (MC08). Các giải pháp liên quan đến mã QR, quản lý và kiểm soát hoạt động phòng thí nghiệm, dữ liệu thực hành, SOP và an toàn. LSP – Laboratory Safety Passport được phát triển như một hướng mở rộng từ kiểm tra kiến thức an toàn sang quản lý năng lực và an toàn của người sử dụng phòng thí nghiệm. Và, LSP đã được vào chung kết cuộc thi sáng kiến khoa học do VnExpress và Cục sở hữu trí tuệ đồng tổ chức (MC09).
Tính mới và sáng tạo của SaRLAB không chỉ nằm ở việc số hóa các hoạt động quản lý phòng thí nghiệm mà còn ở cách tích hợp quản lý tài nguyên, dữ liệu, người sử dụng, quy trình và an toàn trên cùng một nền tảng. Hệ thống hiện được phát triển với 72 chức năng, bao gồm quản lý hóa chất, thiết bị, dụng cụ, sinh phẩm, dữ liệu, học liệu, SOP, người sử dụng và các hoạt động liên quan đến an toàn phòng thí nghiệm.
SaRLAB có khả năng tích hợp kiểm tra an toàn phòng thí nghiệm trước khi thực hành. Thay vì chỉ cung cấp thông tin an toàn hoặc lưu trữ SOP, hệ thống đưa nội dung kiểm tra an toàn vào trong quy trình vận hành, giúp người sử dụng thực hiện kiểm tra các điều kiện cần thiết trước khi bắt đầu hoạt động thực hành. Cách tiếp cận này chuyển an toàn từ một nội dung được quản lý riêng biệt thành một thành phần của quy trình thực hành số, tạo mối liên kết giữa người sử dụng, phòng thí nghiệm, thiết bị, hóa chất, SOP và các điều kiện an toàn trước khi thực hiện công việc.
Bên cạnh đó, hệ thống được phát triển theo kiến trúc module, cho phép các chức năng quản lý được cấu hình, bổ sung và điều chỉnh phù hợp với đặc thù của từng loại phòng thí nghiệm. Nhờ đó, cùng một nền tảng có thể phát triển để phục vụ các phòng thí nghiệm thuộc những lĩnh vực khác nhau, đồng thời đáp ứng nhu cầu của nhiều nhóm người sử dụng và nhiều đơn vị.
Trên nền tảng đó, SaRLAB tạo ra sự chuyển đổi từ “phần mềm quản lý một phòng thí nghiệm” sang “nền tảng quản lý nhiều phòng thí nghiệm”. Khả năng tích hợp quản lý tài nguyên, dữ liệu và an toàn trên cùng một hệ thống, kết hợp với kiến trúc module, tạo cơ sở để giải pháp tiếp tục được nhân rộng giữa các phòng thí nghiệm và các đơn vị khác nhau, hướng tới mô hình OneLAB – nền tảng kết nối và quản lý nhiều phòng thí nghiệm trên môi trường số.
Đặc biệt, hướng phát triển LSP – Laboratory Safety Passport có thể tiếp tục mở rộng tư tưởng này từ kiểm tra điều kiện an toàn trước thực hành sang quản lý năng lực và hồ sơ an toàn của người sử dụng. Qua đó, SaRLAB hình thành một hướng phát triển liên tục từ số hóa quản lý đến tích hợp đánh giá năng lực an toàn và kết nối nhiều phòng thí nghiệm có các hoạt động liên trên một nền tảng – OneLAB.
Mức độ nhân rộng, lan tỏa và áp dụng cho các địa bàn hoặc nhóm đối tượng khác
Khả năng nhân rộng của SaRLAB được thể hiện trước hết ở việc giải pháp có thể được tiếp cận trong những môi trường phòng thí nghiệm có đặc thù khác nhau. Trong quá trình phát triển, SaRLAB đã được giới thiệu trong lĩnh vực quản lý phòng xét nghiệm tại Viện Pasteur Thành phố Hồ Chí Minh, cho thấy nền tảng có khả năng mở rộng khỏi phạm vi phòng thí nghiệm Hóa học ban đầu.
Một minh chứng rõ hơn về khả năng chuyển giao là việc SaRLAB được triển khai, trải nghiệm và khảo sát tại các cơ sở đào tạo và viện nghiên cứu. Việc có các nhóm đối tượng khác nhau cùng tham gia trải nghiệm và đánh giá cho thấy SaRLAB có khả năng tiếp cận không chỉ với người quản lý hệ thống mà cả những người trực tiếp vận hành và sử dụng phòng thí nghiệm.
Từ góc độ công nghệ, khả năng nhân rộng được tạo ra bởi kiến trúc module của SaRLAB. Các chức năng dùng chung có thể được duy trì trên nền tảng lõi, trong khi những yêu cầu đặc thù của từng loại phòng thí nghiệm có thể được bổ sung hoặc cấu hình riêng. Cách tiếp cận này cho phép giải pháp được phát triển cho nhiều môi trường như phòng thí nghiệm Hóa học, Sinh học, Y-Dược, phòng xét nghiệm, kỹ thuật – công nghệ và các cơ sở đào tạo, nghiên cứu có nhu cầu quản trị phòng thí nghiệm số.
Khả năng nhân rộng cũng được thể hiện ở phạm vi tổ chức. SaRLAB có thể được triển khai ở quy mô một phòng thí nghiệm, sau đó mở rộng đến bộ môn, khoa, trường hoặc viện và tiếp tục kết nối nhiều đơn vị. Quá trình này không yêu cầu tất cả các đơn vị phải có mô hình vận hành hoàn toàn giống nhau mà cho phép mỗi đơn vị duy trì những đặc thù cần thiết trên cùng một nền tảng quản lý.
Trên cơ sở đó, OneLAB là định hướng phát triển ở cấp độ hệ sinh thái, trong đó nhiều phòng thí nghiệm và nhiều đơn vị có thể được kết nối trên môi trường số. Mục tiêu của hướng phát triển này là tăng khả năng chia sẻ dữ liệu, truy vết thông tin, chuẩn hóa quy trình và hỗ trợ quản lý liên đơn vị. Đây là bước phát triển từ khả năng quản lý một phòng thí nghiệm sang khả năng kết nối nhiều phòng thí nghiệm, phù hợp với định hướng đã được đặt ra trong nghiên cứu SaRLAB.
Năng lực thực hiện, tính bền vững, quản trị rủi ro và khả năng tiếp tục phát triển
Sơ đồ cấu trúc của hệ thống SaRLAB
Năng lực thực hiện SaRLAB được hình thành thông qua quá trình kết hợp giữa phát triển phần mềm, chuyên môn phòng thí nghiệm, nghiên cứu khoa học và triển khai thực tế. Quá trình này đã tạo ra không chỉ một phần mềm mà còn hệ thống tài liệu, kết quả nghiên cứu, công bố khoa học và các giải pháp sở hữu trí tuệ liên quan. Hồ sơ khoa học ghi nhận các giải pháp hữu ích liên quan trực tiếp đến định hướng phát triển SaRLAB như phương pháp kiểm soát truy cập phòng thí nghiệm dựa trên thẻ định danh QR, hệ thống quản lý và kiểm soát hoạt động phòng thí nghiệm tích hợp dữ liệu thực hành và phương pháp quản lý vận hành phòng thí nghiệm giảng dạy dựa trên hệ thống SOP.
Tính bền vững của SaRLAB được tạo bởi kiến trúc module và khả năng phát triển từng thành phần theo nhu cầu thực tế. Khi yêu cầu quản lý thay đổi, hệ thống có thể bổ sung chức năng mới hoặc mở rộng những module hiện có thay vì phải xây dựng lại toàn bộ nền tảng. Điều này đặc biệt phù hợp với phòng thí nghiệm, nơi yêu cầu quản lý có thể thay đổi theo loại hình chuyên môn, quy mô hoạt động, thiết bị, hóa chất, quy trình đào tạo và yêu cầu an toàn.
Quản trị rủi ro của SaRLAB được tiếp cận ở cả phương diện công nghệ và vận hành. Về công nghệ, hệ thống chú trọng phân quyền, kiểm soát truy cập, bảo mật và sao lưu dữ liệu. Về vận hành, hệ thống hỗ trợ quản lý SOP, thông tin người sử dụng, dữ liệu thực hành và các yêu cầu liên quan đến an toàn. Đặc biệt, việc tích hợp LSP tạo thêm một lớp kiểm soát đối với rủi ro từ người sử dụng thông qua kiểm tra kiến thức an toàn, nhận diện rủi ro, biện pháp phòng ngừa và xử lý sự cố trước khi thực hành.
Khả năng tiếp tục phát triển của SaRLAB được thể hiện ở việc giải pháp vẫn đang được mở rộng theo nhiều hướng. Từ nền tảng quản lý hóa chất, thiết bị và dữ liệu, hệ thống tiếp tục phát triển các thành phần về SOP, QR, kiểm soát hoạt động, an toàn và năng lực người sử dụng. Các giải pháp hữu ích liên quan đã được đăng ký/bảo hộ tạo thêm cơ sở để tiếp tục hoàn thiện công nghệ.
Trong định hướng dài hạn, SaRLAB sẽ tiếp tục được phát triển theo hướng mở rộng chức năng, tăng khả năng thích ứng và tăng mức độ kết nối giữa các phòng thí nghiệm. LSP góp phần mở rộng phạm vi của hệ thống từ quản lý tài nguyên sang quản lý năng lực an toàn của con người, trong khi OneLAB mở rộng phạm vi từ một phòng thí nghiệm sang mạng lưới nhiều phòng thí nghiệm và nhiều đơn vị. Qua đó, giải pháp có khả năng phát triển theo cả chiều sâu về chức năng và chiều rộng về quy mô áp dụng.
SaRLAB là giải pháp chuyển đổi số được hình thành từ nhu cầu thực tế của quản lý phòng thí nghiệm và phát triển liên tục. Giá trị đổi mới của giải pháp không chỉ nằm ở việc đưa các hoạt động quản lý lên môi trường số mà ở việc tích hợp tài nguyên, dữ liệu, người sử dụng, quy trình và an toàn thành một hệ thống quản lý thống nhất.
Điểm khác biệt nổi bật của SaRLAB là đưa kiểm tra an toàn trước thực hành vào quy trình vận hành thông qua LSP, với các nội dung về kiến thức an toàn, nhận diện rủi ro, phòng ngừa và xử lý sự cố. Đồng thời, kiến trúc module giúp giải pháp có khả năng thích ứng với nhiều loại hình phòng thí nghiệm và nhiều mô hình tổ chức khác nhau. Hiệu quả của giải pháp đã được kiểm chứng bằng triển khai thực tế, thông qua nghiên cứu định lượng đã cung cấp bằng chứng thực nghiệm về mức độ phù hợp và chấp nhận của hệ thống.
Từ nền tảng đã hình thành, SaRLAB có khả năng được chuyển giao và mở rộng cho các phòng thí nghiệm, cơ sở đào tạo và nghiên cứu khác nhau. OneLAB được xác định là hướng phát triển tiếp theo, nhằm kết nối nhiều phòng thí nghiệm và nhiều đơn vị trên một môi trường số thống nhất. Theo đó, SaRLAB hướng tới chuyển đổi mô hình từ “số hóa quản lý một phòng thí nghiệm” sang “nền tảng quản lý, an toàn và kết nối nhiều phòng thí nghiệm trong hệ thống. Hệ thống quản lý và số hóa phòng thí nghiệm SaRLAB.
Danh mục tài liệu, hình ảnh minh chứng:
MC01. Hệ thống SaRLAB được nghiên cứu xây dựng và phát triển
MC02. Bài báo về SaRLAB trên tạp chí Công thương
MC03. SaRLAB được báo cáo tại Hội nghị KHKT ĐHYD Tp. Hồ Chí Minh
MC04. SaRLAB được công nhận là sáng kiến cấp cơ sở
MC05. SaRLAB tại Hội nghị Khoa học Viện Pasteur Tp. Hồ Chí Minh
MC06. Tài liệu hướng dẫn sử dụng và trải nghiệm phần mềm SaRLAB
MC07. Bài đăng trên kỷ yếu Hội nghị Hóa học toàn quốc 2025
MC08. 4 giải pháp hữu ích được chấp nhận đơn liên quan đến SaRLAB
MC09. Module an toàn phòng thí nghiệm LSP vào chung kết SKKH 2026
MC10. Xác nhận tham gia trải nghiệm và kiểm thử tại một số đơn vị
VIDEO GIỚI THIỆU HỆ THỐNG SARLAB
Đinh Quang Cảnh (Đại học Y Dược thành phố Hồ Chí Minh)